Το 1971 στη Χιλ�, οι Mattelart Armand και Ariel Dorfman, κυκλοφ�ρησαν το βιβλ�ο «Donald ο απατε�νας, � Η δι�γηση του ιμπεριαλισμο� στα παιδι�». Η χο�ντα του Pinochet το απαγ�ρευσε και π�ταξε στη θ�λασσα π�ντε χιλι�δες αντ�τυπα. Τα χρ�νια που ακολο�θησαν, το βιβλ�ο αντιμετ�πισε πολλο�ς δικαστικο�ς αγ�νες, αλλ� παρ� τις περιπ�τει�ς του, κ�ποια αντ�τυπα, κατ�φεραν να φτ�σουν και στην Ελλ�δα. Προς τι, λοιπ�ν, τ�ση φασαρ�α;
�χετε αναρωτηθε� ποτ� τι κρ�βεται π�σω απ� τους «αθ�ους» χαρακτ�ρες καρτο�ν, που μεγαλ�νουνε γενι�ς και γενι�ς; Το βιβλ�ο δαιμονοποι�θηκε γιατ� περι�γραφε τις δυναμικ�ς των σχ�σεων του Donald με τον Skroutz, ποια ε�ναι η θ�ση της γυνα�κας στη Λιμνο�πολη, ποια ε�ναι η σχ�ση εργασ�ας και χρ�ματος και π�ς αντιμετωπ�ζονται οι τριτοκοσμικ�ς χ�ρες απ� την Disney. Στα χρ�νια που ακολο�θησαν, πολλ�ς μομφ�ς σε σχ�ση με τον ρατσιστικ� και ιμπεριαλιστικ� χαρακτ�ρα της Disney �ρθαν στην επιφ�νεια. Η εταιρ�α �λαβε το μ�νυμα και προσπ�θησε να διορθ�σει την εικ�να αυτ� στα σ�γχρονα καρτο�ν της.
�νας καθηγητ�ς του τμ�ματος ψυχολογ�ας, ε�χε �ρθει μια μ�ρα στο μ�θημα με μια εικ�να του Mickey Mouse, που �δειχνε τη σταδιακ� «μεταμ�ρφωσ�» του στην π�ροδο του χρ�νου. «Τι παρατηρε�τε;» μας ε�χε ρωτ�σει. Η απ�ντηση �ταν μ�λλον προφαν�ς: το δι�σημο ποντ�κι, «μ�κρυνε» ηλικιακ�, απ� την προσομο�ωση εν�ς ν�ου, �σως γ�ρω στα 20 χρ�νια, σε �να ν�πιο, �σως 3-4 ετ�ν. «Ποιος ο λ�γος;» �ταν η επ�μενη ερ�τηση. Ο λ�γος ε�ναι, �τι η βιομηχαν�α του Hollywood, �χει αρχ�σει τα τελευτα�α χρ�νια να εμφαν�ζει ορισμ�να υποσυνε�δητα, παιδοφιλικ� μην�ματα. Τα πρ�τυπα ομορφι�ς, σε πολλ�ς ταιν�ες, αρχ�ζουνε να προσεγγ�ζουνε το δ�χως καμπ�λες γυναικε�ο σ�μα και το αδ�νατο ανδρικ�, καθ�ς και τα ισομετρικ� πρ�σωπα με μεγ�λα μ�τια: χαρακτηριστικ�, δηλαδ�, που κ�νουνε τον �νδρα � τη γυνα�κα να μοι�ζουνε με παιδι�.
Γεννιο�νται, λοιπ�ν, μ�α σειρ� ερωτημ�των: «Ποιος ο ρ�λος των συμβουλ�ων λογοκριτ�ν σε �λα αυτ�;», «Π�σο επηρε�ζονται τα παιδι� απ� τα καρτο�ν;» και «Ποια η θ�ση του γον�α;». Ας ρ�ξουμε μια σ�ντομη ματι�, στο καθ�να απ� αυτ� τα θ�ματα.
Πρ�τα απ� �λα, τα περ�φημα αν� των κ�σμο «συμβο�λια λογοκρισ�ας». Το κατ� π�σο δρουν ανεξ�ρτητα � καθοδηγο�μενα απ� συμφ�ροντα �λλων, αυτ� ας με�νει στην κρ�ση του καθεν�ς. �λλωστε πρ�κειται για �να πολ� λεπτ� και πολ�πλευρο θ�μα, που αγγ�ζει, απ� το ζ�τημα των ανθρωπ�νων δικαιωμ�των, ως το ζ�τημα της υποκειμενικ� ερμηνε�ας της τ�χνης. Ας ρ�ξουμε μια ματι� σε κ�ποια παραδε�γματα, δανεισμ�να απ� το «top ten» των απαγορευμ�νων καρτο�ν:
1) Spongebob Squarepants: Το 2006 απαγορε�τηκε απ� την κυβ�ρνηση της Κ�νας, εν� το 2005 αντιμετ�πισε την οργ� θρησκευτικ�ν οργαν�σεων, με το επιχε�ρημα �τι περν�ει ομοφυλοφιλικ� μην�ματα στα παιδι�. Ορισμ�νες ιδια�τερα προκλητικ�ς σκην�ς, �πως αυτ� που ο Bob και ο φ�λος του ο Patrick υιοθετο�ν �να μωρ� αστερ�α και πα�ζει ο μεν το ρ�λο της γυνα�κας και μητ�ρας, ο δε το ρ�λο του �ντρα και πατ�ρα, δε βο�θησαν να καταλαγι�σουν τα πνε�ματα.
2) Tiny Toons: Το πρ�γραμμα με τη νε�τερη γενι� χαρακτ�ρων της Warner Brothers ε�χε προβλ�ματα εξ’ αρχ�ς, λ�γω του ιδια�τερου χιο�μορ του, αλλ� το επεισ�διο «One beer» , �που ο Buster, o Plucky και ο Hamton π�νουνε μπ�ρα, κλ�βουνε �να περιπολικ�, το ρ�χνουνε απ� �να βουν� και πεθα�νουνε, δικα�ωσε τους επικριτ�ς της σειρ�ς (για �ποιον ενδιαφ�ρεται να το δει).
3) Family Guy: Το επεισ�διο : «When You Wish Upon a Weinstein» απαγορε�τηκε γιατ� θεωρ�θηκε προσβλητικ� για τους Εβρα�ους, εν� το επεισ�διο «Partial Terms of Endearment», απαγορε�τηκε γιατ� πραγματε�εται το θ�μα της �κτρωσης.
4) The Simpsons: Το 2008 η Βενεζου�λα και η Ρωσ�α απαγορε�ουνε το καρτο�ν, χαρακτηρ�ζοντ�ς το ακατ�λληλο για παιδι� και κατηγορ�ντας το, �τι προωθε� την β�α, την πορνογραφ�α και την αντικοινωνικ� συμπεριφορ�. Το επεισ�διο της 9ης σεζ�ν, «The Cartridge Family», �που ο Homer αγορ�ζει �να �πλο, απαγορε�τηκε και στην Αγγλ�α.
Αλλ� και τα : «Beavis and Butthead», το πολυκυνηγημ�νο «Popetown» που προσβ�λλει δ�χως �λεος την καθολικ� εκκλησ�α, το «Southpark», το «Ren and Stimpy», το «Pokemon», αλλ� και το κλασσικ� μας «Looney Toons», επεισ�δια του οπο�ου απαγορε�τηκαν λ�γω �ντονου ρατσιστικο� περιεχομ�νου, �πως και �λλα καρτο�ν, �χουνε μπει κατ� καιρο�ς στο στ�χαστρο των συμβουλ�ων.
Π�σο επηρε�ζονται, λοιπ�ν, τα παιδι� απ� �λα αυτ�; Ας εξετ�σουμε τις παραμ�τρους. Φυσικ� και τα περισσ�τερα απ� τα μην�ματα που περν�ει το καρτο�ν και ε�ναι ορατ� στον εν�λικο, �να παιδ� δεν ε�ναι σε θ�ση να τα καταλ�βει καν. �χι συνειδητ�, τουλ�χιστον. Υποσυνε�δητα μην�ματα περν�νε ακατ�ργαστα και ασταμ�τητα τις αντιστ�σεις της συνειδητ�τητας, που ε�ναι �λλωστε μειωμ�νες, τ�σο στο ν�πιο, �σο και στον �φηβο, με ταχ�τητες που καταγρ�φει η κ�νηση του αμφιβληστροειδο�ς κ�θε φορ� που αλλ�ζει η φωτειν�τητα της οθ�νης, χωρ�ς να περν�νε απ� την επεξεργασ�α της σκ�ψης.
Τα σημεριν� παιδι�, �χουνε απ� την �λλη, �να μεγ�λο πλεον�κτημα, σε σχ�ση με τις προηγο�μενες γενι�ς. Λ�γω της �κθεσ�ς τους στην τεχνολογ�α απ� τη γ�ννησ� τους ακ�μα, �χουνε μεγαλ�τερες αντιστ�σεις σε αυτ�ν. Αρκε� να παρατηρ�σετε μ�σα στην οικογ�νει� σας για παρ�δειγμα, π�σο συχν� αλλ�ζει τα καν�λια της τηλε�ρασης ο παππο�ς, ο εν�λικος, ο �φηβος, το παιδ�. Η ν�α γενι�, συν�θως, δεν στ�κεται απορροφημ�νη απ� το «χαζοκο�τι», �μως αλλ�ζει συνεχ�ς τα καν�λια, δεν παρακολουθε� τις διαφημ�σεις και χ�νει γρ�γορα το ενδιαφ�ρον για �να πρ�γραμμα. Απορροφ�ται, β�βαια, σε αφ�σικο βαθμ� απ� τα ηλεκτρονικ� παιχν�δια και το internet, αλλ� αυτ� ε�ναι �να τελε�ως ξεχωριστ� θ�μα. Οπ�τε, θα μπορο�σαμε να πο�με, �τι ναι μεν η ν�α γενι� �χει αποκτ�σει �να ε�δος «ανοσ�ας» στα μην�ματα της τηλε�ρασης, σε σχ�ση με τις προηγο�μενες, δεν πα�ουν, �μως, «οι κερα�ες» των παιδι�ν να ε�ναι ιδια�τερα ευα�σθητες.
Και απ� το βομβαρδισμ� μηνυμ�των που δ�χονται, σ�γουρα κ�ποια καταφ�ρνουνε «να περ�σουνε». �τσι, καταλ�γουμε στο τρ�το ερ�τημα: «Ποιος ο ρ�λος του γον�α»; Η «β�λτιστη μ�ση οδ�ς» των αρχα�ων Ελλ�νων, βρ�σκει και εδ� την εφαρμογ� της. Φυσικ� και δεν μπορο�με να φτ�σουμε σε σημε�ο να τρομοκρατηθο�με, να υπεραναλ�ουμε και μην επιτρ�πουμε στα παιδι� να παρακολουθ�σουνε σχεδ�ν καν�να καρτο�ν � νεανικ� πρ�γραμμα. Αυτ� θα τους �κανε να νι�σουνε περιθωριοποιημ�να και μειονεκτικ� σε σχ�ση με τους συμμαθητ�ς τους, που συζητ�νε συνεχ�ς γι’ αυτ�. Απ� την �λλη, δεν μπορο�με να τα αφ�σουμε να βλ�πουνε τηλε�ραση �σες �ρες θ�λουν, ο�τε να βλ�πουνε οτιδ�ποτε θ�λουν. Πρ�πει να θυμ�μαστε, πως �να πρ�γραμμα που διαφημ�ζεται και προωθε�ται ως παιδικ�, δεν ε�ναι απαρα�τητα κατ�λληλο για παιδι� (�να καλ� πρ�σφατο παρ�δειγμα, ο παροξυσμ�ς των δημοτικ�ν σχολε�ων με την «Patty», �να κορ�τσι στην εφηβε�α, πρωταγων�στρια μιας σειρ�ς που δεν της λε�πει το σεξ και η διαφθορ�).
Επ�σης, δεν ε�ναι �λα τα κινο�μενα σχ�δια παιδικ� προγρ�μματα! Δεν ε�ναι �,τι καλ�τερο για �να παιδ� να παρακολουθε� �να καρτο�ν για �ναν αλκοολικ� πατ�ρα που χειροδικε� για να πειθαρχ�σει το γιο του (Τhe Simpsons), ο�τε για �να σατανικ�, ομοφυλ�φιλο μωρ� που προσπαθε� να δολοφον�σει τη μητ�ρα του (Family guy), ο�τε για �να κ�σμο �που τα ρομπ�τ καταναλ�νουνε αλκο�λ για να λειτουργ�σουν και καπν�ζουνε πο�ρα (Futurama) και φυσικ�, ο�τε για μικρ� χαριτωμ�να ζω�κια που προσπαθο�νε να φτι�ξουνε σπιτικ� λεμον�δα, τους γλιστρ� το μαχα�ρι, κ�βουνε το μ�τι τους κι �πειτα στ�βουνε το βολβ� και σερβ�ρουνε το α�μα αντ� για λεμον�δα (Happy Tree Friends).
Καλ� θα �τανε να ξοδ�ψουνε οι γονε�ς λ�γο απ� το χρ�νο τους, παρακολουθ�ντας μαζ� με το παιδ� τα αγαπημ�να του προγρ�μματα, �στε να κρ�νουνε οι �διοι, αν τα μην�ματα και οι ρ�λοι που απεικον�ζει, ε�ναι � �χι βλαβερο� για την ψυχοσ�νθεση του παιδιο�. Ακ�μα κι αν παρουσι�ζεται κ�τι �χι εντελ�ς αθ�ο (γιατ�, ας μη γελι�μαστε, η εποχ� του Tom and Jerry �χει περ�σει ανεπιστρεπτ�), μια απλ�, αλλ� ξεκ�θαρη συζ�τηση με το παιδ� αρκε� για να αποκτ�σει το �διο σωστ� στ�ση απ�ναντι σε αυτ� που βλ�πει. Αν, �μως, κ�τι ξεπερν� τα �ρια, ο γον�ας μπορε� να απομακρ�νει το παιδ� του απ� αυτ�, �σο δημοφιλ�ς κι αν ε�ναι το πρ�γραμμα , πατ�ντας απλ� το κουμπ�κι και «that's all folks!»!
Πρ�τη μ�ρα στο σχολε�ο… Φων�ς, παιχν�δια, συγκ�νηση… Π�ντα �μως υπ�ρχουνε στην αυλ� του νηπιαγωγε�ου � του δημοτικο�, εκε�να τα παιδι� που με το ζ�ρι κουβ�λησαν οι γονε�ς τους, προσπαθ�ντας με χ�λιους – δυο τρ�πους να αντιμετωπ�σουνε το κλ�μα, τις τσιρ�δες και την πεισματικ� τους �ρνηση. Ο αποχαιρετισμ�ς ε�ναι δραματικ�ς, αλλ� κ�ποια στιγμ�, τα πανικ�βλητα πλασματ�κια περν�νε στα χ�ρια της δασκ�λας. Γιατ�, λοιπ�ν, συμβα�νει αυτ�;
Για να κατανο�σουμε αυτ� τη συμπεριφορ� του παιδιο�, πρ�πει να ρ�ξουμε μια ματι� στη βρεφικ� του ηλικ�α και να εξετ�σουμε την �ννοια του «δεσμο�». Το κρ�σιμο σημε�ο βρ�σκεται αν�μεσα στον �κτο και τον �νατο μ�να. Τ�τε εμφαν�ζεται η επιλεκτικ� προτ�μηση για τη μητ�ρα και τα οικε�α πρ�σωπα, η παρουσ�α των οπο�ων προκαλε� τη μεγαλ�τερη χαρ� στο βρ�φος. Τ�τε γεννιο�νται, �μως και οι δ�ο πρ�τες μορφ�ς �γχους στη ζω�: το �γχος του αποχωρισμο� και το �γχος απ�ναντι στα ξ�να πρ�σωπα. Το συνονθ�λευμα, λοιπ�ν, αυτ�ν των πρ�των θετικ�ν και αρνητικ�ν συναισθημ�των, σηματοδοτε� το δεσμ� του βρ�φους προς τη μητ�ρα (� το πρ�σωπο που το μεγαλ�νει).
Υπ�ρχουνε δ�ο ε�δη δεσμο�: ο ασφαλ�ς και ο ανασφαλ�ς. Η πλειον�τητα των βρεφ�ν αναπτ�σσει ασφαλ� δεσμ�, γιατ� οι γονε�ς δε�χνουνε ευαισθησ�α απ�ναντι στις αν�γκες τους και ανταποκρ�νονται �μεσα και θετικ� σε αυτ�ς. Στα παιδι� αυτ�, αρ�σει να εξερευνο�ν το περιβ�λλον τους, παρουσ�α της μητ�ρας τους, αντιλαμβ�νονται την απουσ�α της χωρ�ς ακρα�ες αντιδρ�σεις και επιθυμο�ν να βρ�σκονται κοντ� της �ταν επαν�ρχεται.
Ο ανασφαλ�ς δεσμ�ς εμφαν�ζεται με τρεις διαφορετικο�ς τ�πους: με τον τ�πο αποφυγ�ς, �ταν το βρ�φος δε�χνει �λλειψη ενδιαφ�ροντος για τη μητ�ρα, δεν ανησυχε� �ταν φε�γει, αλλ� ο�τε δε�χνει ανακο�φιση �ταν �ρχεται. Με τον τ�πο αντ�στασης, �ταν το βρ�φος ασχολε�ται συνεχ�ς με τη μητ�ρα του, δε�χνει υπερβολικ� ενδιαφ�ρον γι’ αυτ�, η απουσ�α της του προκαλε� �ντονο �γχος, αλλ� �ταν επιστρ�φει, το βρ�φος εκφρ�ζει θυμ� και την αποφε�γει. Και τ�λος, με τον αποδιοργανωμ�νο τ�πο, �ταν το βρ�φος λειτουργε� με παρ�ξενο, αντιφατικ� και μη σταθερ� τρ�πο, δε�χνοντας το μεγαλ�τερο βαθμ� ανασφ�λειας και σ�γχυσης.
Οι κλινικ�ς περιπτ�σεις ανασφαλο�ς δεσμο�, παρατηρο�νται συν�θως σε παιδι� που �χουνε μεγαλ�σει σε ιδρ�ματα, �χουνε κακοποιηθε� � παραμεληθε�. Ωστ�σο, μικρ�ς και περιστασιακ�ς ενδε�ξεις ανασφαλο�ς δεσμο�, μπορε� να παρατηρηθο�ν και σε παιδι� που μεγ�λωσαν σε υγι�ς περιβ�λλον. Αυτ� συμβα�νει γιατ�, π�σω απ� αυτ�ς τις ενδε�ξεις, κρ�βεται πολλ�ς φορ�ς το �γχος για το �γνωστο � κ�ποια αρνητικ� εμπειρ�α. Ας δο�με, λοιπ�ν, τι μπορε� να κ�νει ο γονι�ς, για να προστατε�σει το παιδ� απ� το πιθαν� ξ�σπασμα �γχους αποχωρισμο�, που συνοδε�ει την �ναρξη, αλλ� πολλ�ς φορ�ς και τη δι�ρκεια του σχολικο� �τους. Μερικ�ς απλ�ς συμβουλ�ς, που προτε�νουν οι σχολικο� ψυχολ�γοι:
- Ενθουσι�στε το παιδ� για τις πιο �μορφες εμπειρ�ες σας απ� το σχολε�ο. Κ�ντε το να μαγευτε� με τα λεγ�μεν� σας και με την ιδ�α της �ναρξης του σχολε�ου!
- Β�λτε την καθημεριν�τητ� του σε σχολικ� πρ�γραμμα, μια εβδομ�δα πριν π�ει σχολε�ο, �στε να συνηθ�σει το ωρ�ριο και τη ρουτ�να. Προετοιμ�στε το για το τι θα συναντ�σει εκε�, γιατ� �πως αναφ�ρθηκε, πολλ�ς φορ�ς το �γχος αποχωρισμο� ε�ναι απλ� μεταμφιεσμ�νος φ�βος για το �γνωστο.
- Κρατ�στε τα «αντ�ο» σας σ�ντομα! �ταν χρονοτριβε�τε στον αποχωρισμ�, επιβεβαι�νετε και επαυξ�νετε το �γχος του παιδιο�. Αν η μαμ� παραμ�νει στο σχολε�ο για πολλ� �ρα, με το σκεπτικ� να καθησυχ�σει το παιδ�, ε�ναι σα να του λ�ει �τι στ’ αλ�θεια υπ�ρχει κ�τι που πρ�πει να φοβ�ται.
- Κρ�ψτε στην τσ�ντα του �να ραβασ�κι που να εκφρ�ζει αγ�πη, μια οικογενειακ� φωτογραφ�α � κ�τι που να το κ�νει να νι�σει �τι πα�ρνει μαζ� του �να κομμ�τι απ� το σπ�τι του. (Η προσκ�λληση των παιδι�ν σε κ�ποιο αντικε�μενο, συν�θως λο�τρινο ζω�κι, που η ψυχολογ�α ονομ�ζει «αντικε�μενο μεταβ�βασης», συν�θως �χει ξεπεραστε� πριν το παιδ� π�ει σχολε�ο. Αν �χι, χρει�ζεται διαφορετικ� αντιμετ�πιση ως προς αυτ� τη συμβουλ�).
- Μιλ�στε μαζ� του. Υπ�ρχει περ�πτωση να μη θ�λει να π�ει σχολε�ο γιατ� αντιμετωπ�ζει κ�ποιο μαθησιακ� � κοινωνικ� πρ�βλημα. Το φαιν�μενο της σχολικ�ς β�ας ε�ναι, δυστυχ�ς, μια πραγματικ�τητα. Βοηθ�στε το να εκφραστε�. Συν�θως στο ν�πιο, � στο ντροπαλ� παιδ� που δεν εκφρ�ζεται �νετα με το λ�γο, βοηθ�ει να δ�σετε εικ�νες με φατσο�λες, χαμογελαστ�ς, θυμωμ�νες και λυπημ�νες και να το προτρ�ψετε να σας δε�χνει με το δ�χτυλο τι νι�θει �ταν ακο�ει «σπ�τι, π�ρκο, γιατρ�ς, σχολε�ο».
Μην ξεχν�τε πως η πρ�τη επαφ� με το σχολικ� περιβ�λλον μπορε� να ε�ναι δ�σκολη, αλλ� η πρ�ληψη, η καλ� επικοινων�α με το παιδ� και αν χρειαστε�, η επ�σκεψη στον παιδοψυχολ�γο, κ�νουν το πρ�το σοκ και τα μετ�πειτα προβλ�ματα, να αντιμετωπισθο�ν αποτελεσματικ�.
Εξ�λλου, στην αγ�πη για τη μ�θηση, οι πρ�τες εντυπ�σεις ε�ναι σημαντικ�ς!
Εφηβε�α και διατροφικ�ς διαταραχ�ς.
Μ�χρι τα τ�λη του 19ου αι�να, η ιδανικ� γυνα�κα επιδε�κνυε περ�φανα τις καμπ�λες της. �τανε κ�που στη βικτωριαν� περ�οδο, �ταν επικρ�τησε η αντ�ληψη, πως η �ρνηση τροφ�ς απ� τις γυνα�κες φανερ�νει πνευματικ� ανωτερ�τητα. Απ� τη δεκαετ�α του 1930 ως τις μ�ρες μας, το λεπτ� γυναικε�ο σ�μα, προβ�λλεται απ� τα μ�σα μαζικ�ς ενημ�ρωσης ως πρ�τυπο. �σο περν�νε τα χρ�νια, �μως, αυτ� γ�νεται �λο και πιο λεπτ�… �χει διαπιστωθε� πως οι επιθυμητ�ς αναλογ�ες σ�ματος, τις οπο�ες διαθ�τουνε τα μοντ�λα, καθ�ς και οι κο�κλες Barbie, ε�ναι κ�τω απ� τα �ρια του φυσιολογικο�. Π�ς επηρε�ζει αυτ� το καθ’ �λα ανθυγιειν� πρ�τυπο, τον ευα�σθητο ψυχισμ� μ�ας �φηβης;
Οι δ�ο κυρι�τερες διαταραχ�ς πρ�σληψης τροφ�ς, ε�ναι η ψυχογεν�ς ανορεξ�α και η ψυχογεν�ς βουλιμ�α. Η συχν�τητα εμφ�νισ�ς τους �χει αυξηθε� πολ� τα τελευτα�α χρ�νια κι αυτ� γιατ�, οι διαταραχ�ς αυτ�ς κατευθ�νονται απ� παθολογικ�ς αντιλ�ψεις του ατ�μου σχετικ� με το β�ρος και το σχ�μα του σ�ματος, οι οπο�ες σχετ�ζονται �μεσα με τα πρ�τυπα ομορφι�ς της εκ�στοτε κοινων�ας.
Η ψυχογεν�ς ανορεξ�α, ευρ�τερα γνωστ� ως νευρικ� ανορεξ�α (anorexia nervosa), αφορ� την �ρνηση λ�ψης τροφ�ς απ� �τομο το οπο�ο �δη �χει κατ�τερο σωματικ� β�ρος απ� το φυσιολογικ� της ηλικ�ας, του φ�λου και του �ψους του. Παρ�λα αυτ�, φοβ�ται �ντονα μην π�ρει β�ρος και βρ�σκεται συνεχ�ς στην προσπ�θεια να χ�σει κιλ�. �χει διαταραγμ�νη αυτοεικ�να, αντιλαμβ�νεται δηλαδ� το σ�μα του διαφορετικ� απ’ �,τι ε�ναι και μ�λιστα, η εικ�να του σ�ματος ε�ναι πολ� σημαντικ� στην αυτοαξιολ�γησ� του. Χαρακτηριστικ� ε�ναι η γνωστ� διαφ�μιση με τον καθρ�φτη.
Ο �ρος «ανορεξ�α» μας παραπλανε�, καθ�ς μ�νο σε σπ�νιες περιπτ�σεις οι ανορεξικο� δεν �χουνε �ρεξη για φαγητ�. Πρ�κειται για μ�α συνειδητ� προσπ�θεια του ατ�μου να χ�σει κιλ�, μ�σω νηστε�ας � σωματικ�ς �σκησης. Κ�ποιοι αισθ�νονται μον�μως υπ�ρβαροι, �λλοι αναγνωρ�ζουν �τι ε�ναι αδ�νατοι, αλλ� επιμ�νουν πως πρ�πει να χ�σουν β�ρος απ� ορισμ�να μ�ρη του σ�ματ�ς τους. Το βασικ� στοιχε�ο, λοιπ�ν, ε�ναι η ΕΜΜΟΝΗ. Μετρο�ν συν�χεια το β�ρος τους, νι�θουν καλ� μ�λις διαπιστ�νουν �τι �χασαν κιλ� και προσπαθο�ν να διατηρο�ν αυτ� το συνα�σθημα, χωρ�ς το οπο�ο τους διακατ�χει πανικ�ς.
Υπ�ρχουνε δ�ο τ�ποι ψυχογενο�ς ανορεξ�ας: Ο «περιοριστικ�ς τ�πος», καταφε�γει σε δ�αιτα, νηστε�α � υπερβολικ� �σκηση. Ο τ�πος «υπερφαγ�ας- καθαρτικ�ς τ�πος» �χει τακτικ� επεισ�δια κατ� τα οπο�α καταναλ�νει σχετικ� μικρ�ς ποσ�τητες τροφ�ς κι �πειτα καταφε�γει στη λεγ�μενη «συμπεριφορ� κ�θαρσης» (αυτοπροκαλο�μενοι εμετο�, χρ�ση καθαρτικ�ν, διουρητικ�ν, υποκλισμ�ν). Τα �τομα του δε�τερου τ�που, �χουνε συχν�τερα οικογενειακ� ιστορικ� παχυσαρκ�ας και συναισθηματικ� προβλ�ματα, εν� τα �τομα του περιοριστικο� τ�που χαρακτηρ�ζονται απ� εμμον�ς, ανελαστικ� συμπεριφορ� και υπερβολικ� αυτο�λεγχο.
Η ψυχογεν�ς ανορεξ�α εμφαν�ζεται περισσ�τερο σε κορ�τσια στην εφηβε�α - υπ�ρχουν, �μως και περιπτ�σεις αγορι�ν- και η εκδ�λωσ� της συχν� σχετ�ζεται με κ�ποιο αγχογ�νο περιστατικ� (π.χ. διαζ�γιο γονι�ν). Το 52% των περιπτ�σεων �χει καλ� εξ�λιξη, το 29% μ�τρια και �να 10% οδηγε�ται στο θ�νατο. Τα ψυχικ� α�τια της ασθ�νειας παραμ�νουν �να μυστ�ριο. Μον�χα δ�ο θεωρητικ� μοντ�λα �χουν εφαρμοστε� ως τ�ρα: η Hilda Brush (1973) θε�ρησε πως η ασθ�νεια σχετ�ζεται με τη διεκδ�κηση αυτονομ�ας του εφ�βου, �ταν ο γον�ας αποτυγχ�νει να αναγνωρ�σει και να ενθαρρ�νει την αν�γκη του αυτ�. Ο Arthur Crisp (1997) , κατατ�σσει την ασθ�νεια στις φοβικ�ς διαταραχ�ς. Πιστε�ει πως, το �τομο φοβ�ται το εν�λικο σ�μα και κατ’ επ�κταση την ενηλικ�ωση, γι’ αυτ� προσπαθε� να διατηρ�σει το σ�μα �πως �ταν.
Σε κ�θε περ�πτωση, η θεραπευτικ� αντιμετ�πιση ξεκιν� απ� το νοσοκομε�ο, καθ�ς προτεραι�τητα ε�ναι να ανακτ�σει το �τομο το 90% του επιθυμητο� β�ρους, πριν ξεκιν�σει την ψυχοθεραπε�α. Παθολ�γος, διαιτολ�γος και ψυχοθεραπευτ�ς, πρ�πει να συνεργαστο�ν για μ�α σωστ� αντιμετ�πιση.
Εκτ�ς απ� την ψυχογεν� ανορεξ�α, προαναφ�ρθηκε και η ψυχογεν�ς βουλιμ�α. Οι δ�ο ασθ�νειες �χουνε πολλ� κοιν� στοιχε�α, αλλ� η ειδοποι�ς διαφορ� της βουλιμ�ας ε�ναι η ΥΠΕΡΦΑΓΙΑ. Πρ�κειται για καταν�λωση υπερβολικ�ς ποσ�τητας τροφ�ς, εμφαν�ς μεγαλ�τερης απ� αυτ� που θα μπορο�σε να καταναλ�σει �νας �νθρωπος σε συγκεκριμ�νο χρονικ� δι�στημα (π.χ. μ�σα σε 2 �ρες). Κατ� τη δι�ρκεια των επεισοδ�ων υπερφαγ�ας, το �τομο νι�θει πλ�ρη �λλειψη ελ�γχου και καθησυχ�ζει �πειτα τις ενοχ�ς του, με δ�ο τρ�πους, που ορ�ζουν και τους δ�ο τ�πους βουλιμικ�ν: Ο «καθαρτικ�ς τ�πος» καταφε�γει στη «συμπεριφορ� κ�θαρσης», εν� ο «μη καθαρτικ�ς τ�πος» καταφε�γει στη νηστε�α και την υπερβολικ� σωματικ� �σκηση. Οι βουλιμικο� ε�ναι, συν�θως, �τομα ανελαστικ� και απ�λυτα, �νθρωποι που λειτουργο�νε με το «� �λα � τ�ποτα», παρορμητικο�, εξωστρεφε�ς και με δυσκολ�ες στην αυτορρ�θμιση.
Π�ς να προστατε�σουμε, λοιπ�ν, τα παιδι� απ� τις διαταραχ�ς διατροφ�ς; Πολλ�ς φορ�ς, αυτ�ς οι διαταραχ�ς εμφαν�ζονται σα συμπτ�ματα �λλων ψυχικ�ν παθ�σεων, �πως η κατ�θλιψη και η σχιζοφρ�νεια και επισκι�ζονται κατ� τη θεραπευτικ� διαδικασ�α. Ε�ναι, �μως, �να θλιβερ� γεγον�ς. Δεν μπορο�με να αλλ�ξουμε τα πρ�τυπα ομορφι�ς που τα ΜΜΕ προβ�λλουνε επιμελ�ς. �χουν γ�νει κιν�σεις προς αυτ� την κατε�θυνση απ� ευαισθητοποιημ�νες ομ�δες ανθρ�πων, τα συμφ�ροντα, �μως, ο�κων μ�δας, εταιρι�ν καλλυντικ�ν και φυσικ�, της πλαστικ�ς χειρουργικ�ς, δεν επιτρ�πουν να γ�νουν ουσιαστικ�ς αλλαγ�ς.
Μπορο�με, �μως, να αλλ�ξουμε τη σημασ�α που δ�νουνε τα παιδι� σε αυτ�. Να μ�θουμε, ειδικ� στα κορ�τσια, �τι ομορφι� σημα�νει ψυχικ� και σωματικ� υγε�α, να φροντ�ζουμε για την αυτοπεπο�θησ� τους και να τους παρ�χουμε �λα τα πνευματικ� κ�νητρα που χρει�ζονται �στε να βι�σουνε το γεγον�ς, πως η ζω� δεν ε�ναι το σ�ρκινο περ�βλημα της ψυχ�ς μας, αλλ� η ψυχ� μας η �δια κι αυτ� πρ�πει να φροντ�ζουμε να διατηρο�με �μορφη…
Το 1983, ο ψυχολ�γος Dan Kiley, εκδ�δει το πλ�ον πολυσυζητημ�νο βιβλ�ο «Το σ�νδρομο του Π�τερ Παν», το οπο�ο �μελλε να γ�νει γρ�γορα best-seller και να προκαλ�σει �να παροξυσμ� αντιγραφ�ν σε στυλ εκλα�κευμ�νης ψυχολογ�ας. Το σ�νδρομο αυτ�, δεν αναγνωρ�ζεται επισ�μως απ� την επιστ�μη της ψυχολογ�ας ως ψυχικ� διαταραχ�. Παρ�λα αυτ�, η αποδοχ� του �ρθε μ�σω μιας σιωπηλ�ς παραδοχ�ς, ακ�μα και στους κ�κλους των ειδικ�ν.
«�λα τα παιδι� μεγαλ�νουν. Εκτ�ς απ� �να». Με αυτ� τη φρ�ση ξεκιν� το κλασσικ� παραμ�θι του James M. Barrie. Τι κρ�βεται, λοιπ�ν, π�σω απ� την ασυν�θιστη ιστορ�α του Π�τερ Παν; Ποιο ε�ναι αυτ� το ιπτ�μενο αγορ�κι, που �ρχεται απρ�σκλητο στην κρεβατοκ�μαρα των παιδι�ν, για να τα π�ρει απ� τους γονε�ς τους και να τα οδηγ�σει σε μια μαγικ� χ�ρα; Ας ρ�ξουμε μια πιο κοντιν� ματι�…
Ο Π�τερ Παν, το αγ�ρι που αποφ�σισε να μη μεγαλ�σει ποτ�, να ζ�σει χωρ�ς ευθ�νες, μακρι� απ� τον κ�σμο των ενηλ�κων, σε μια ατελε�ωτη περιπ�τεια με πειρατ�ς, ινδι�νους και γοργ�νες. Που ν�μιζε πως θα �βρισκε π�ντοτε ανοιχτ� το παρ�θυρο της μητ�ρας για την επιστροφ� του, αλλ� μια μ�ρα το βρ�κε κλειστ�, με �να �λλο μωρ� να κοιμ�ται στην κο�νια του και απ� τ�τε αρν�θηκε το θεσμ� της οικογ�νειας, αρν�θηκε την αγ�πη και το συνα�σθημα. Εγωκεντρικ�ς, αγεν�ς και τρομερ� αλαζ�νας, δεν παραδ�χεται τα λ�θη του και ξεχν� πολ� ε�κολα �,τι δε σχετ�ζεται �μεσα με τον �διο. Ζει στο δικ� του κ�σμο, τη «χ�ρα του ποτ�». Σας θυμ�ζει κ�τι αυτ� το προφ�λ;
Αυτ�ς ε�ναι, λοιπ�ν, ο �νδρας που π�σχει απ� το σ�νδρομο του Π�τερ Παν. Ζει μια παρατεταμ�νη εφηβε�α, �χει πολ� μικρ� επαφ� με τα συναισθ�ματ� του και γι’ αυτ�, στις σπ�νιες στιγμ�ς που τα εκφρ�ζει, τα εκφρ�ζει στην υπερβολ�, εν� αδιαφορε� για τα συναισθ�ματα των �λλων και κ�νει τους ανθρ�πους στη ζω� του να υποφ�ρουν. Αρνε�ται να αναλ�βει ευθ�νες κι αποφε�γει ακ�μα και την ιδ�α να κ�νει οικογ�νεια. Το ερ�τημα ε�ναι, γιατ� συμβα�νει αυτ�; Ποιος � τι, εμποδ�ζει μερικο�ς ανθρ�πους να μεγαλ�σουν;
Οι παρ�γοντες ποικ�λλουν, αλλ� ας ξεκιν�σω μ�σα απ� το �διο το παραμ�θι, που εμμ�σως πλην σαφ�ς, μας δ�νει την απ�ντηση: γιατ� �λες οι γυνα�κες ε�ναι ερωτευμ�νες με τον Π�τερ Παν! Η Γου�ντι, το κορ�τσι που ε�ναι πολ� �ριμο για την ηλικ�α του, στ�κεται στο πλ�ι του Π�τερ Παν σαν γυνα�κα του, σε �να παιχν�δι φαντασ�ας, τον προσ�χει �μως καθημεριν�, σαν μητ�ρα του. Ζητ�ει δ�σμευση, αλλ� εκε�νος δεν ε�ναι σε θ�ση να της τη δ�σει. Κι �τσι, εκε�νη, επιλ�γει να μεγαλ�σει, εν� ο Π�τερ, επιστρ�φει μια μ�ρα για να γοητε�σει την κ�ρη της. Η Τ�νκερμπελ, η νερ�ιδα, η παθιασμ�νη γυνα�κα, που ζηλε�ει τυφλ� και αγαπ�ει ολοκληρωτικ�, τ�σο �στε να πιει το δηλητ�ριο για χ�ρη του και να επιμ�νει να στ�κεται κοντ� του στην αιωνι�τητα, �σες «Γου�ντι» κι αν περνο�ν κατ� καιρο�ς απ� τη ζω� του. Ακ�μη και η κυρ�α Ντ�ρλινγκ, μητ�ρα της Γου�ντυ, που ε�χε �να φιλ� κρυμμ�νο στην �κρη των χειλι�ν, που ποτ� δεν μπ�ρεσε να π�ρει η Γου�ντι, δ�νει αυτ� το πολ�τιμο φιλ� στον Π�τερ στο τ�λος της ιστορ�ας, αντ� να θυμ�σει μαζ� του που της π�ρε τα τρ�α παιδι� της και ν�μιζε πως δε θα τα ξαναδε� ποτ�!
Επιστρ�φοντας στην πραγματικ�τητα, λοιπ�ν, μ�πως τελικ� επικροτε�ται αυτ� το πρ�τυπο; Πολλ�ς δασκ�λες θα συμφωνο�σαν μαζ� μου, πως η υπερπροστατευτικ�τητα των σημεριν�ν γον�ων συμβ�λλει κατ� μεγ�λο βαθμ� στη διατ�ρηση του φαινομ�νου. Υπ�ρχει η τ�ση να απομακρ�νουν το παιδ� απ� δυσ�ρεστες καταστ�σεις, να το απομακρ�νουν απ� την πραγματικ�τητα την �δια, �στε να μην πληγωθε�. Π�ς, �μως, θα μ�θει να αντιμετωπ�ζει τον κ�σμο; Π�ς θα βγει μια μ�ρα εκε� �ξω και θα πατ�σει στα π�δια του, θα τα βγ�λει π�ρα μ�σα στις σκληρ�ς συνθ�κες της εποχ�ς μας; Π�ς θα αναλ�βει την ευθ�νη μιας στ�ρεης σχ�σης με το �λλο φ�λο; Π�ς θα ζ�σει συνηθισμ�νο στην �νευ �ρων αποδοχ�, με την πεπο�θηση πως, �,τι και να κ�νει, το παρ�θυρο θα ε�ναι για π�ντα ανοιχτ�;
Μ�πως, τελικ�, προφυλ�σσοντας τα παιδι� απ� την πραγματικ�τητα, τους κ�νουμε περισσ�τερο κακ� παρ� καλ�; Το παιδ� μαθα�νει απ� τη μαμ� �τι αυτ� που νι�θει για τους γονε�ς του λ�γεται «αγ�πη». Θα αναγκαστε� να μ�θει, �μως, αργ� � γρ�γορα, �τι υπ�ρχει και κ�τι που λ�γεται «θλ�ψη», «θυμ�ς», «απογο�τευση» και «π�νος». Κ�τι που λ�γεται «πρ�βλημα» και κ�τι που λ�γεται «ευθ�νη». Οι γονε�ς προσπαθο�νε να χαρ�σουνε στα παιδι� τους μια παραμυθ�νια παιδικ� ηλικ�α. Δεν πρ�πει, �μως, να ξεχν�με πως ο κ�σμος μας δε μοι�ζει καθ�λου με τα παραμ�θια. Κι αν θ�λουμε οι ν�οι να ζ�σουνε στην πραγματικ�τητα και �χι «στη χ�ρα του ποτ�», οφε�λουμε να μην τους προστατε�σουμε απ� αυτ�!
Μνημ�νιο και παιδικ� κατ�θλιψη: η απελπισ�α ως προ��ν μ�θησης
Τα τρομακτικ� ποσοστ� �χουνε γ�νει γνωστ� απ� καιρ�: για τη διετ�α 2009-2011, οι αυτοκτον�ες στην Ελλ�δα αυξ�θηκαν κατ� 22%, τα αιτ�ματα βο�θειας προς υποστηρικτικ�ς μον�δες κατ� 20-30%, η παιδικ� και εφηβικ� κατ�θλιψη κατ� 10-15%, εν� λ�γω των τραγικ�ν περικοπ�ν στον τομ�α ψυχικ�ς υγε�ας, η αυξημ�νη αν�γκη για βο�θεια δε βρ�σκει ανταπ�κριση.
Ο �ρος «κατ�θλιψη» ε�ναι διαδεδομ�νος. Τα συμπτ�ματα ευρ�ως γνωστ�. Στα συναισθ�ματα παιδι�ν και εφ�βων που π�σχουν απ� κλινικ� κατ�θλιψη περιλαμβ�νονται η θλ�ψη, η ενοχ�, η ντροπ�, η υπερευαισθησ�α στην κριτικ�, η �λλειψη κιν�τρων, η ψυχοκινητικ� επιβρ�δυνση, η μειωμ�νη αν�ληψη πρωτοβουλι�ν και αυτοεκτ�μηση, η �ντονη αυτοκριτικ� και η απαισιοδοξ�α. Τα βιολογικ� συμπτ�ματα περιλαμβ�νουν διαταραχ�ς στον �πνο και τη διατροφ�, απ�λεια β�ρους, σωματικ� κ�πωση, πονοκεφ�λους, ναυτ�ες, π�νους στο στομ�χι, ευερ�θιστη συμπεριφορ�, ξεσπ�σματα θυμο�, εκνευρισμ� και απ�συρση, εν� η κλινικ� εικ�να διαφοροποιε�ται, αν�λογα με την ηλικ�α. Λ�γο-πολ� �λοι �χουν ενημερωθε� γι’ αυτ�. Για κ�ποιο λ�γο, �μως, οι ειδικο� παρ�λειψαν να ενημερ�σουν τους �λληνες για το σημαντικ�τερο: η κατ�θλιψη ε�ναι μια μαθημ�νη συμπεριφορ�. Τα παιδι� δε γεννιο�νται καταθλιπτικ�. Μαθα�νουν να ε�ναι. Απ� πο�, �ραγε; Και π�ς;
Το 1967, οι ψυχολ�γοι Martin Selingman και ο Steve Maier ξεκ�νησαν την περ�φημη σειρ� πειραμ�των τους σε σκ�λους. Σε �να απ� αυτ� τα πειρ�ματα �καναν το εξ�ς: χ�ρισαν τους σκ�λους σε 3 ομ�δες, τους �δεσαν με λουρι� και τους υπ�βαλλαν σε ηλεκτροσ�κ. Οι σκ�λοι της πρ�της ομ�δας, μπορο�σαν να σταματ�σουν τον ηλεκτρισμ� τραβ�ντας �να μοχλ�, για τους σκ�λους της δε�τερης ομ�δας, η πα�ση � �χι του ηλεκτροσ�κ �τανε κ�θε φορ� εντελ�ς τυχα�α και για τους σκ�λους της ομ�δας τρ�α, το ηλεκτροσ�κ δεν �παυε, �σο και να τραβο�σανε το μοχλ�. �πειτα, λοιπ�ν, τοποθ�τησαν �λους τους σκ�λους σε �να κουτ�, χωρισμ�νο σε δ�ο μ�ρη απ� �να μικρ� φρ�κτη. Ο σκ�λος μπορο�σε πολ� ε�κολα να αποφ�γει το ηλεκτροσ�κ, πηδ�ντας απλ� το φρ�κτη. Κι αυτ� �καναν οι σκ�λοι της ομ�δας �να και δ�ο. Οι σκ�λοι της ομ�δας τρ�α, �μως, αυτο� που ε�χανε μ�θει πως η συμπεριφορ� τους δεν �χει καμ�α επ�δραση στο περιβ�λλον, ξ�πλωσαν κ�τω παθητικ� και κλαψο�ριζαν. Δεν επιχε�ρησαν καν να πηδ�σουν το μικροσκοπικ� φρ�κτη, �μειναν εντελ�ς �πραγοι και υπ�στησαν τον π�νο. Το φαιν�μενο αυτ� ε�ναι γνωστ� ως «θεωρ�α της μαθημ�νης απελπισ�ας».
Αυτ� �χουνε γ�νει, δυστυχ�ς, τα σημεριν� μας παιδι� και οι σημερινο� μας �φηβοι. Σαν εκε�νους τους σκ�λους, �μαθαν να ε�ναι απελπισμ�νοι, �μαθαν πως οι πρ�ξεις τους δεν �χουν αντ�κτυπο σε αυτ� το υπ� δι�λυση κρ�τος και τη βαθ�ως νοσηρ� κοινων�α στην οπο�α �τυχε να γεννηθο�ν. Τι μπορο�νε, λοιπ�ν, να κ�νουνε οι γονε�ς για να προστατε�σουνε τα παιδι� τους απ� την επιδημ�α κατ�θλιψης της χ�ρας;
Πρ�τα απ� �λα να συνειδητοποι�σουν τη σοβαρ�τητα του θ�ματος. Η πρ�ιμη ηλικ�α εμφ�νισης της κατ�θλιψης αποτελε� τον πιο αρνητικ� προγνωστικ� παρ�γοντα, για να εξελιχθε� σε χρ�νια κλινικ� π�θηση, με αυξημ�νο τον κ�νδυνο της εξ�ρτησης απ� ουσ�ες και των αυτοκτονικ�ν τ�σεων. �πειτα, να φροντ�σουνε τη δικ� τους ψυχικ� υγε�α. Τα παιδι� γον�ων που �χουνε οι �διοι ιστορικ� κατ�θλιψης, ε�ναι 14 φορ�ς πιο πιθαν� να εμφαν�σουν κατ�θλιψη και τα �δια. Οι μητ�ρες με κατ�θλιψη �χουν μια συμπεριφορ� που χαρακτηρ�ζεται απ� την απ�συρση στην επικοινων�α με το παιδ� τους και την παρεμβατικ�τητα, εν� η αρνητικ� τους δι�θεση, η αστ�θεια, τα υψηλ� επ�πεδα συζυγικ�ν καβγ�δων και �γχους της εποχ�ς μας, κατατ�σσουνε τα παιδι� στην ομ�δα υψηλο� κινδ�νου. Η κατ�θλιψη μπορε� να ξεκιν�σει ακ�μη και απ� τους 8 μ�νες ζω�ς, φαιν�μενο γνωστ� ως «βρεφικ� κατ�θλιψη», εν� δε γ�νεται ε�κολα αντιληπτ�, καθ�ς ως μια ηλικ�α, δεν εκφρ�ζεται με λ�για απ� τα παιδι�.
Συν�σταται η επ�σκεψη σε ειδικ� ψυχικ�ς υγε�ας, �μως προσοχ�! Σε καμ�α των περιπτ�σεων δεν ενδε�κνυται η φαρμακευτικ� αγωγ�! Τα τρικυκλικ� αντικαταθλιπτικ� �χουν εξαιρετικ� περιορισμ�νη αποτελεσματικ�τητα, εν� ε�ναι επικ�νδυνα για την υγε�α των παιδι�ν. Ο μ�νος λ�γος που διακινο�νται ακ�μη, ε�ναι τα συμφ�ροντα των φαρμακευτικ�ν εταιρι�ν. Το καταθλιπτικ� παιδ� δε θ�λει χ�πια. Θ�λει κ�νητρα. Προσπαθ�στε να βελτι�σετε το κλ�μα μ�σα στο σπ�τι. Μ�θετ� του να αξιολογε� ρεαλιστικ� τις προσπ�θειες και τα επιτε�γματ� του, γιατ� τα καταθλιπτικ� παιδι� θ�τουν υπερβολικ� υψηλο�ς στ�χους και ασκο�ν υπερβολικ� �ντονη αυτοκριτικ�. Χρει�ζονται θετικ� εν�σχυση και π�νω απ� �λα, απτ� αποτελ�σματα. Αντ� να δει τηλε�ραση το βρ�δυ, � να πα�ξει ηλεκτρονικ� παιχν�δια, το παιδ� θα μπορο�σε να ασχοληθε� με κ�ποια χειρονακτικ� κατασκευ�, �στε να δει με τα μ�τια του, �τι η προσπ�θει� του �χει αποτ�λεσμα. �τι οι �ρες που π�ρασε να παιδε�εται με �να παζλ, για παρ�δειγμα, τον οδ�γησαν να συναρμολογ�σει μια �μορφη εικ�να. Ενθαρρ�νετ� το να πα�ξει το �διο μουσικ�, αντ� να ακο�σει, να φτι�ξει μ�νο του �να παραμ�θι, αντ� να παρακολουθ�σει �να ακ�μη 3d animated. Γιατ� η φαντασ�α και η δημιουργικ�τητα ε�ναι το καλ�τερο φ�ρμακο για την απελπισ�α…
Το �να τ�ταρτο των Αμερικαν�ν πολιτ�ν, �νας στους δ�κα Ευρωπα�ους και περ�που 54 εκατομμ�ρια �νθρωποι παγκοσμ�ως χρησιμοποιο�νε συστηματικ� αντικαταθλιπτικ�. Με αφορμ� μια συζ�τηση σε προηγο�μενο �ρθρο, θεωρ� �τι οφε�λω να ξεκαθαρ�σω κ�ποια πρ�γματα, �στε να γ�νει κατανοητ� η φ�ση των αντικαταθλιπτικ�ν, αλλ� και των ψυχοφαρμ�κων γενικ�τερα.
Πρ�τα απ� �λα, πρ�πει να γ�νει κατανοητ� η διαφορ� αν�μεσα σε ψυχολ�γο, ψυχ�ατρο, ψυχαναλυτ� και παθολ�γο. Ο ψυχολ�γος ε�ναι �νας επιστ�μονας που �χει ολοκληρ�σει τις σπουδ�ς του σε τμ�μα Ψυχολογ�ας, το οπο�ο εντ�σσεται στα πλα�σια των Ανθρωπιστικ�ν Σπουδ�ν. Εφαρμ�ζει πολλ�ς διαφορετικ�ς μεθ�δους ψυχοθεραπε�ας, προσαρμοζ�μενος με τις ατομικ�ς αν�γκες κ�θε ασθεν� και ΔΕ χορηγε� ψυχοφ�ρμακα. Εργ�ζεται ε�τε ιδιωτικ�, ε�τε σε δομ�ς ψυχικ�ς υγε�ας (αποτοξινωτικ� κ�ντρα, ξεν�νες φιλοξεν�ας ανηλ�κων, κ�ντρα στ�ριξης κτλ). Ο ψυχ�ατρος, ε�ναι �νας επιστ�μονας ο οπο�ος �χει τελει�σει την Ιατρικ� Σχολ� και �χει π�ρει ειδ�κευση στην Ψυχιατρικ�. Εφαρμ�ζει διαφορετικ� μοντ�λο θεραπε�ας απ� τον Ψυχολ�γο, το λεγ�μενο «ιατρικ� μοντ�λο», συνταγογραφε� ψυχοφ�ρμακα και δεν ασκε� ψυχοθεραπε�α. Εργ�ζεται ε�τε ιδιωτικ�, ε�τε σε ψυχιατρικ�ς κλινικ�ς. Ο ψυχ�ατρος, �χει τη δυνατ�τητα, με συν�χιση των σπουδ�ν του να π�ρει και τον τ�τλο του ψυχοθεραπευτ�, �στε να ασκε� και ψυχοθεραπε�α. Ο ψυχολ�γος �χει επ�σης την �δια δυνατ�τητα, μετ� απ� μακρ�χρονες συν�θως μεταπτυχιακ�ς σπουδ�ς. Παθολ�γος, τ�λος, ε�ναι �νας επιστ�μονας ο οπο�ος �χει αποφοιτ�σει απ� τη σχολ� της Ιατρικ�ς, δεν �χει ειδ�κευση στην Ψυχιατρικ� και δεν �χει γν�σεις Ψυχολογ�ας.
Ας δο�με, λοιπ�ν, ποιος απ� αυτο�ς τους επιστ�μονες ε�ναι υπε�θυνος στην Ελλ�δα για τις περισσ�τερες συνταγ�ς ψυχοφαρμ�κων. Ε�ν πιστε�ετε �τι ε�ναι ο ψυχ�ατρος, κ�νετε λ�θος! Ε�ναι ο παθολ�γος! Σε καθημεριν� β�ση οι �λληνες πολ�τες καταναλ�νουνε ψυχ�τροπες ουσ�ες, με την προτροπ� ανθρ�πων που δεν �χουνε γν�σεις στην επιστ�μη της ψυχολογ�ας. Και αν νομ�ζετε �τι το κακ� σταματ�ει εκε�, οφε�λω να σας πω �τι αυτ� ε�ναι το λιγ�τερο!
Ας ξεκαθαριστε�, μιλ�ντας γενικ� για τα ψυχοφ�ρμακα, �τι πρ�κειται για ψυχ�τροπες ουσ�ες, ουσ�ες δηλαδ� που επεμβα�νουνε στη λειτουργ�α του εγκεφ�λου. Μεγ�λο μ�ρος αυτ�ν, ε�ναι ιδια�τερα εξαρτησιογ�νες. Ειδικ� οι ουσ�ες που χορηγο�νται για σοβαρ�ς ψυχασθ�νειες, �πως η σχιζοφρ�νεια, δεν ε�ναι τ�ποτα λιγ�τερο απ� ναρκωτικ�. Δε θ�λω να αναλ�σω το ζ�τημα των οξ�ων ψυχασθενει�ν (σχιζοφρ�νεια, παρ�νοια, διαταραχ� πολλαπλ�ς προσωπικ�τητας κτλ) και της εγκληματικ�ς αντιμετ�πισ�ς τους στην πραγματικ�τητα των ελληνικ�ν ψυχιατρε�ων, γιατ� αυτ� ε�ναι απ� μ�νο του �να τερ�στιο θ�μα, που απαιτο�νται πολλ� �ρθρα για να το καλ�ψουν.
Θα επικεντρωθ� στις ουσ�ες που χορηγο�νται απ� παθολ�γους και ψυχι�τρους, για πολ� πιο διαδεδομ�να προβλ�ματα, �πως οι τραυματικ�ς εμπειρ�ες, οι μαθησιακ�ς δυσκολ�ες και η κατ�θλιψη. Και σε αυτ� την οικογ�νεια ψυχοφαρμ�κων, μεγ�λο μ�ρος των ουσι�ν ε�ναι εξαρτησιογ�νες. Αυτ� που πρ�πει να γ�νει πλ�ρως κατανοητ�, �μως, ε�ναι �τι ακ�μα και να μην ε�ναι �να ψυχοφ�ρμακο εξαρτησιογ�νο σωματικ�, ε�ναι σ�γουρα εξαρτησιογ�νο ψυχικ�.
Τι π�ει να πει αυτ�; Εργαζ�μενη στην αποτοξινωτικ� κοιν�τητα Ιθ�κη, ως ασκο�μενη ψυχολ�γος, β�ωσα την πολυπαραγοντικ�τητα της εξ�ρτησης και τη δυσκολ�α της απεξ�ρτησης. Η δυσκολ�α, �μως, δεν �τανε η σωματικ� αποτοξ�νωση! Σε δι�στημα τρι�ν εβδομ�δων, κατ� μ�σο �ρο, το σ�μα χρ�νιων χρηστ�ν ναρκωτικ�ν �πως η ηρω�νη και η κοκα�νη, αποτοξιν�νεται. Αυτ� σημα�νει �τι ο χρ�στης �χει θεραπευτε� μ�σα σε τρεις εβδομ�δες; �χι β�βαια! Χρει�ζονται δ�ο ολ�κληρα χρ�νια ψυχοθεραπε�ας, για να απεξαρτηθε� ΨΥΧΙΚΑ ο �νθρωπος απ� τις ουσ�ες, το τζ�γο, το σεξ � οτιδ�ποτε �λλο �χει προκαλ�σει την εξ�ρτηση, και μ�λιστα στις περισσ�τερες περιπτ�σεις, αυτ� τα δ�ο χρ�νια δε φτ�νουν!
Το δ�σκολο ε�ναι, να μ�θει ο �νθρωπος να αντιμετωπ�ζει τα ψυχολογικ� του προβλ�ματα χωρ�ς μαγικ� χαπ�κια! Η χημικ�ς εξαρτ�μενη ευτυχ�α, πολ� λ�γο μοι�ζει με τη γν�σια ευτυχ�α. Εκτ�ς του �τι, δεν υπ�ρχει καν�να απολ�τως ψυχοφ�ρμακο που να κυκλοφορε�, το οπο�ο να μην �χει παρεν�ργειες και επιπτ�σεις στην υγε�α, θ�λετε στ’ αλ�θεια να φτ�σετε σε σημε�ο να πα�ρνετε ψυχ�τροπες ουσ�ες για το παραμικρ�; Θ�λετε στ’ αλ�θεια να δ�νετε στα παιδι� σας αντικαταθλιπτικ� και διεγερτικ�;
Κ�ποιο ισχυρ�ζονται πως, σε ορισμ�νες περιπτ�σεις δεν υπ�ρχει �λλη λ�ση. Να σας ενημερ�σω πως, οι περιπτ�σεις για τις οπο�ες δεν υπ�ρχει �λλη λ�ση, εντ�σσονται στην παραπ�νω κατηγορ�α των οξ�ων ασθενει�ν. Για περιπτ�σεις �πως οι περισσ�τερες μορφ�ς μαθησιακ�ν δυσκολι�ν και η κατ�θλιψη, φυσικ� και υπ�ρχουν μακρ�ν καλ�τερες λ�σεις απ� αυτ�ς των φαρμ�κων! Διατ�θεται �να ευρ� φ�σμα διαφορετικ�ν μεθ�δων ψυχοθεραπε�ας, οι οπο�ες δε βασ�ζονται στη χημε�α.
Ας ρ�ξουμε, τ�λος, μια κοντιν�τερη ματι� στο ζ�τημα των παιδι�ν συγκεκριμ�να. Τι μαθα�νει �να παιδ�, �ταν του λ�νε στην ευα�σθητη ηλικ�α των 10, των 12 ετ�ν � στην ακ�μα πιο ευα�σθητη ηλικ�α της εφηβε�ας, �τι θα π�ρει �να μαγικ� χαπ�κι για να του φ�γει η στενοχ�ρια, ο θυμ�ς, η απογο�τευση; Μαθα�νει πως, ο ψυχικ�ς π�νος γιατρε�εται με τη χημε�α. Και αυτ�ν αναζητ� αργ�τερα στη ζω� του, για κ�θε πρ�βλημα που του παρουσι�ζεται. Η συσχ�τιση των παιδι�ν στα οπο�α �χουνε χορηγηθε� ψυχοφ�ρμακα, με τη μετ�πειτα εξ�ρτηση ε�ναι γεγον�ς.
Οι περισσ�τεροι �λληνες, �ταν �χουνε κ�ποιο πρ�βλημα, προτιμο�νε να π�νε στον ψυχ�ατρο, αντ� στον ψυχολ�γο, ακριβ�ς για να π�ρουνε φ�ρμακα. �σο �μορφο και απλ� και να ακο�γεται �τι πα�ρνοντας �να φ�ρμακο γιατρε�εται η καρδι� και η ψυχ� του ανθρ�που, δυστυχ�ς, τα πρ�γματα δεν ε�ναι �τσι. Και δεν πρ�πει να ξεχν�με, πως ακ�μα και η μη εξαρτησιογ�νες ουσ�ες, μπορο�ν να γ�νουνε �κρως εξαρτησιογ�νες ψυχικ�, �ταν εναποθ�τουμε την ευτυχ�α μας σε αυτ�ς. Γιατ�, �πως �λεγε κι �νας παλι�ς και αγαπημ�νος μουσικ�ς μας:
«Πρ�ζες υπ�ρχουνε πολλ�ς. Δεν ε�ναι μ�νο η ηρω�νη. Η ηρω�νη σκοτ�νει. Αυτ� ε�ναι η μ�νη διαφορ�». (Πα�λος Σιδηρ�πουλος)
Μ�α �ννοια που ε�ναι δ�σκολο να καθοριστε�. Το «ηθικ�» και το «αν�θικο» ορ�ζονται αν�λογα με την εποχ�, τη θρησκε�α, την κουλτο�ρα. Η μοιχε�α για τους μουσουλμ�νους, για παρ�δειγμα, ε�ναι καλ�ς λ�γος για να δολοφονηθε� β�ναυσα �νας �νθρωπος, αλλ� η �δια αυτ� β�ναυση δολοφον�α δεν ε�ναι αν�θικη, μα δικαιολογημ�νη. Για τη σ�γχρονη ζο�γκλα του δυτικο� πολιτισμο�, η επαγγελματικ� αν�λιξη αγι�ζει τα μ�σα. �να στ�λεχος εταιρ�ας που με τις αποφ�σεις του καταστρ�φει τη φ�ση, δεν ε�ναι αν�θικο, αλλ� επιτυχημ�νο και περιζ�τητο �τομο για την κοινων�α που το περιβ�λλει. Η �κτρωση για τη θρησκε�α ε�ναι μεγ�λη αμαρτ�α. Το �διο ισχ�ει για την ευθανασ�α και την αυτοκτον�α. Η �κτρωση, �μως, ε�ναι πλ�ον αποδεκτ� απ� την κοινων�α ως μια ν�μιμη χειρουργικ� διαδικασ�α, το �διο και η ευθανασ�α σε ορισμ�νες χ�ρες (εφ�σον το �διο το �τομο το αποφασ�σει).
Οι παραπ�νω απ�ψεις, λοιπ�ν, ορ�ζονται κοινωνικ�. Και η αλ�θεια ε�ναι πως �σον αφορ� αυτ� τα ζητ�ματα, οι αντιλ�ψεις αλλ�ζουν πολ� αργ�, σε μεγ�λο β�θος χρ�νου και μια αλλαγ� δεν �ρχεται παρ� μ�νο �ταν η κοινων�α ε�ναι �τοιμη γι’ αυτ�. Αν, λοιπ�ν, η ανθρωπ�τητα διχ�ζεται σε τ�τοιο βαθμ� σε ζητ�ματα ηθικ�ς φ�σεως, το ερ�τημα ε�ναι: τι να διδ�ξει στα παιδι� ο γονι�ς και ο δ�σκαλος σχετικ� με το θ�μα; Στα παιδι� αυτ�, που μεγαλ�νουν στον 21ο αι�να, τον αι�να της εκο�σιας υπερ�κθεσης προσωπικ�ν δεδομ�νων στο διαδ�κτυο και της συναισθηματικ�ς αποξ�νωσης των ανθρ�πων. Της εποχ�ς που οι ηθικ�ς αξ�ες ε�ναι ε�δος προς εξαφ�νιση και ο �νθρωπος, σε μεγ�λο βαθμ�, �να �βουλο oν, που ακολουθε� πιστ� την εκ�στοτε μ�δα χωρ�ς να τον απασχολο�ν ιδια�τερα οι �ννοιες «ηθικ�» και «αν�θικο». Ας ξεκιν�σουμε απ� εμ�ς τους �διους. Απ� το π�σο καλ� πρ�τυπα ε�μαστε εμε�ς για τη ν�α γενι� και το π�σο ηθικο� ε�μαστε. Μετρι�ται, �μως, κ�τι τ�τοιο;
Ο Lawrence Kohlberg (1927 –1987), �ρισε 3 επ�πεδα και 5 στ�δια της ηθικ�ς αν�πτυξης του ατ�μου: Το πρ�το επ�πεδο ονομ�ζεται «προσυμβατικ�». Περιλαμβ�νει δ�ο στ�δια: το «εγωκεντρικ�» και το «ατομιστικ�». Στο πρ�το στ�διο, το �τομο συμπεριφ�ρεται β�ση του φ�βου της εξουσ�ας και της αποφυγ�ς της τιμωρ�ας. Δηλαδ�, διαλ�γει τις συμπεριφορ�ς που δε θα οδηγ�σουν σε τιμωρ�α. Στο δε�τερο στ�διο, �λα ορ�ζονται β�ση δοσοληψ�ας. Το �τομο διαλ�γει να κ�νει κ�τι, γιατ� θα π�ρει κ�ποιου ε�δους ανταμοιβ� απ� αυτ�. Στο πρ�το επ�πεδο, λοιπ�ν, αν�κουν φυσιολογικ� οι �νθρωποι απ� 0 �ως 9 ετ�ν.
Το δε�τερο επ�πεδο ονομ�ζεται «συμβατικ�» και περιλαμβ�νει το τρ�το στ�διο, της «συμμ�ρφωσης» και το τ�ταρτο, του «προσανατολισμο� στην τ�ρηση του ν�μου». Στο στ�διο της συμμ�ρφωσης, το �τομο συμπεριφ�ρεται �τσι �στε να ε�ναι αποδεκτ� απ� τη στεν� κοινωνικ� του ομ�δα, �χι �μως απ� το ευρ�τερο κοινωνικ� σ�νολο. Παρ�δειγμα, αν το �τομο αν�κει σε μια β�αιη ομ�δα, θα ε�ναι β�αιο �στε να �χει την αποδοχ� του κ�κλου του, χωρ�ς να το νοι�ζει αν δεν �χει την αποδοχ� �λης της υπ�λοιπης κοινων�ας. Ο φ�βος της απ�ρριψης πα�ζει μεγ�λο ρ�λο. Στο τ�ταρτο στ�διο, ο φ�βος πα�ει να ε�ναι το κυρ�ως κ�νητρο και τη θ�ση του πα�ρνει ο σεβασμ�ς σε ν�μους και καν�νες, γραπτο�ς και �γραφους. Το �τομο ε�ναι νομοταγ�ς γιατ� πιστε�ει �τι οι ν�μοι βοηθο�ν τους ανθρ�πους να ζουν πιο αρμονικ� � ακολουθε� τα διδ�γματα κ�ποιας θρησκε�ας. Στο δε�τερο επ�πεδο βρ�σκονται οι �νθρωποι απ� 9 �ως 20 ετ�ν και για το μεγαλ�τερο ποσοστ�, η ηθικ� αν�πτυξη σταματ� εδ�.
Υπ�ρχει �να ακ�μα επ�πεδο, το «μετασυμβατικ�». Περιλαμβ�νει το π�μπτο στ�διο, αυτ� της «ηθικ�ς του κοινωνικο� συμβολα�ου και των πανανθρ�πινων αρχ�ν». Εδ�, το �τομο �χει αναπτ�ξει μια αν�τερη αντ�ληψη της ηθικ�ς. Δεν υπακο�ει σε �να ν�μο, ανθρ�πινο � μεταφυσικ�, αν αυτ�ς καταλ�ει τα δικαι�ματα κ�ποιου. Κριτ�ριο της συμπεριφορ�ς δεν ε�ναι οι ν�μοι της πολιτε�ας ο�τε κ�ποιας θρησκε�ας, παρ� μ�νο η ανθρωπι� και η βαθ�τερη αντ�ληψη μιας κοινωνικ�ς αρμον�ας που δεν ε�ναι εξαναγκαστικ�, αλλ� αληθιν� γιατ� βασ�ζεται στον �νθρωπο ως την αν�τερη αξ�α.
Ο Lawrence Kohlberg, λοιπ�ν, �φτιαξε το «τεστ ηθικ�ς αν�πτυξης» για να μπορο�ν να καθορ�σουν οι ψυχολ�γοι, σε ποιο στ�διο ακριβ�ς βρ�σκεται κ�ποιος. Το τεστ αυτ� περιλαμβ�νει 9 ηθικ� διλλ�ματα. Πρ�κειται για μικρ�ς ιστορ�ες, στις οπο�ες ο �ρωας βρ�σκεται σε δ�σκολη θ�ση. Στο τ�λος της ιστορ�ας, ο ψυχολ�γος ρωτ�ει τι θα �πρεπε να κ�νει ο �ρωας και γιατ�. Η απ�ντηση δεν ε�ναι ποτ� ε�κολη, ο�τε υπ�ρχει σωστ� και λ�θος. Ο ψυχολ�γος, χρει�ζεται ειδικ� εκπα�δευση και εμπειρ�α για να μπορ�σει να επεξεργαστε� τις απαντ�σεις του ατ�μου β�σει ορισμ�νων κριτηρ�ων και να ορ�σει το στ�διο ηθικ�ς αν�πτυξης στο οπο�ο βρ�σκεται. Τα ηθικ� διλλ�ματα δυσκολε�ουν σταδιακ�, εν� η κ�ρια ερ�τηση ακολουθε�ται απ� δι�φορα υποερωτ�ματα.
Το πρ�το ηθικ� δ�λλημα, ε�ναι η δι�σημη πλ�ον ιστορ�α του Χανς: «Σε μια π�λη, κ�που στην Ευρ�πη, μια γυνα�κα π�θαινε απ� καρκ�νο. Υπ�ρχε �να φ�ρμακο που μπορο�σε να τη σ�σει, �να ε�δος ραδ�ου που ε�χε ανακαλ�ψει πρ�σφατα �νας φαρμακοποι�ς της π�λης. Ο φαρμακοποι�ς χρ�ωνε το φ�ρμακο 2.000 ευρ�, δ�κα φορ�ς ακριβ�τερα απ� �σο του κ�στιζε. Ο σ�ζυγος της �ρρωστης γυνα�κας, ο Χανς, π�γε σε �λους τους γνωστο�ς του να δανειστε� χρ�ματα, αλλ� δεν μπ�ρεσε να συγκεντρ�σει παρ� μ�νο τα μισ� απ� �σα κ�στιζε το φ�ρμακο. Ε�πε στο φαρμακοποι� �τι η γυνα�κα του π�θαινε και του ζ�τησε να του πουλ�σει το φ�ρμακο φθην�τερα � να του επιτρ�ψει να το πληρ�σει αργ�τερα. Αλλ� ο φαρμακοποι�ς αρν�θηκε. Ο Χανς, απελπισμ�νος, δι�ρρηξε το φαρμακε�ο για να κλ�ψει το φ�ρμακο για τη σ�ζυγ� του».
�πρεπε να κ�νει κ�τι τ�τοιο; �ταν σωστ�; Γιατ�;
Απ� το ν�πιο που μουτζουρ�νει τα π�ντα με χρωματιστο�ς μαρκαδ�ρους, ως τον �φηβο που εκτον�νει τις καλλιτεχνικ�ς του ανησυχ�ες στο θραν�ο και στα περιθ�ρια του βιβλ�ου του, τα παιδι� φα�νεται να �χουν μια �μφυτη τ�ση να ζωγραφ�ζουν. Η παιδικ� ζωγραφι� �γινε αντικε�μενο μελ�της των ψυχολ�γων και μ�χρι σ�μερα συναρπ�ζει και εκπλ�σσει με τον τρ�πο που λειτουργε�, επιτρ�ποντας στους εν�λικες να αποκωδικοποιο�ν τα μυστικ� της. Λ�γεται πως ο�τε οι καλλιτ�χνες δεν μπορο�ν να ζωγραφ�σουν με τρ�πο που να προσεγγ�ζει την παιδικ� ζωγραφι�. Ε�ναι λες και αποτελε� τη μυστικ� γλ�σσα των παιδι�ν, �να συμβολισμ� της συλλογικ�ς τους συνε�δησης, ο οπο�ος αφ�νει �να μικρ� πορτ�κι για τους εν�λικες που ενδιαφ�ρονται να το ανο�ξουν.
Το δι�σημο «draw a person test», αλλι�ς γνωστ� ως «test Goodenough», βασ�ζεται στη ζωγραφι� του ανθρ�που και απευθ�νεται σε παιδι� �ως 12 ετ�ν. Οι οδηγ�ες ε�ναι απλ�ς: ζητ�ς απ� το παιδ� να σου ζωγραφ�σει �ναν �νθρωπο, �σο καλ�τερα μπορε�, χωρ�ς να του β�ζεις χρονικ� �ριο. Η δομημ�νη κλ�μακα του τεστ, βαθμολογε� την �παρξη στοιχε�ων και λεπτομερει�ν στη ζωγραφι� του παιδιο�, τα οπο�α στο τ�λος αθρο�ζονται σε �ναν αριθμ� που αντιστοιχε� στη νοητικ� του ηλικ�α του και υποδεικν�ει τη διαφορ� της με τη βιολογικ� του ηλικ�α. Η Goodenough (1926) δημιο�ργησε το τεστ με β�ση την υπ�θεση �τι κ�ποιες πτυχ�ς του σχεδ�ου σχετ�ζονται με τη νοητικ� ηλικ�α και �ρα συμβ�λλουν στην αξιολ�γηση της νοημοσ�νης.
Αλλ� δεν ε�ναι μον�χα η νοημοσ�νη που αξιολογε�ται μ�σω της ζωγραφι�ς. Η ζωγραφικ� αναγνωρ�ζεται ως τρ�πος �κφρασης των παιδι�ν και �χει συνδεθε� με την αποτ�πωση της προσωπικ�τητας και των συναισθημ�των τους. Οι ζωγραφι�ς τους καθρεπτ�ζουν τον εσωτερικ� τους κ�σμο και απεικον�ζουν στοιχε�α που αφορο�ν στην ψυχολογικ� τους κατ�σταση. Η �ποψη αυτ� αποτελε� τη β�ση ερμηνε�ας των προβολικ�ν τεστ τα οπο�α περιλαμβ�νουν και τις παιδικ�ς ζωγραφι�ς. Αντανακλο�ν στοιχε�α της προσωπικ�τητας, σκ�ψεις, αντιλ�ψεις και συναισθ�ματα τα οπο�α δεν εκφρ�ζονται με τρ�πο λεκτικ� απ� τα παιδι�. Το «τεστ οικογενειακ�ν σχ�σεων» βασ�ζεται και αυτ� στη ζωγραφι�.
�ταν �να παιδ� ζωγραφ�ζει την οικογ�νει� του, ε�ναι σα να μας αποκαλ�πτει τα μυστικ� της. Μ�λις ξεκιν�ει, �δη αρχ�ζουμε και μπα�νουμε στην ψυχολογ�α του, πα�ρνοντας στοιχε�α απ� το πως κρατ�ει το μολ�βι, π�σο πι�ζει το χαρτ�, π�σο χρησιμοποιε� τη γ�μα, σε ποιο μ�ρος της σελ�δας επιλ�γει να ζωγραφ�σει. Το μ�γεθος του σχεδ�ου, η σκ�αση και η διαταραχ� της συμμετρ�ας επ�σης αξιολογο�νται. Οι οικογενειακ�ς σχ�σεις �πειτα, δεν αργο�ν να �ρθουν στην επιφ�νεια. �χει σημασ�α ποιο πρ�σωπο επιλ�γει το παιδ� να ζωγραφ�σει πρ�το, γιατ� ε�ναι αυτ� με το οπο�ο ταυτ�ζεται. Το παιδ� «τιμωρε�» τα πρ�σωπα που δεν αποδ�χεται, ε�τε παραλε�ποντ�ς τα εντελ�ς, ε�τε απεικον�ζοντ�ς τα με μικρ�τερες διαστ�σεις � σε μεγαλ�τερη απ�σταση απ� τα υπ�λοιπα. Ο τρ�πος που τοποθετε� τα χ�ρια τους, οι λεπτομ�ρειες στα ρο�χα τους, η παρ�λειψη � η πρ�σθεση στοιχε�ων, η προσθ�κη ζ�ων που δεν υπ�ρχουν στο σπ�τι, οι λεπτομ�ρειες του προσ�που, οι διαστ�σεις των μελ�ν, �λα αυτ� ε�ναι πολ� σημαντικ� στοιχε�α για την ερμηνε�α της ζωγραφι�ς.
Η εικ�να �ρχεται να συμπληρ�σει, λοιπ�ν, τα κεν� που αφ�νει ο λ�γος. �να παιδ� εκφρ�ζει πολ� μικρ� μ�ρος των συναισθημ�των του λεκτικ�. Αυτ� συμβα�νει γιατ� δεν �χει ακ�μα αναπτυγμ�νη συναισθηματικ� νοημοσ�νη, �στε να τα αναγνωρ�ζει, γιατ� δεν �χει αρκετ� πλο�σιο λεξιλ�γιο �στε να τα εκφρ�σει περιφραστικ� � μεταφορικ� και γιατ� οι δεξι�τητες επικοινων�ας του ε�ναι ακ�μα ακατ�ργαστες. Μας αφ�νει �μως μ�σα απ� τις ζωγραφι�ς του, �να μικρ� �νοιγμα στον ψυχικ� του κ�σμο.
«Μου π�ρε τ�σσερα χρ�νια για να μ�θω να ζωγραφ�ζω σαν τον Ραφα�λ,
αλλ� μια ζω� για να μ�θω να ζωγραφ�ζω σαν �να παιδ�»
Π�μπλο Πικ�σο
�να απ� τα αι�νια δειν� της ζω�ς η ορφ�νια, τα τελευτα�α δ�ο � τρ�α χρ�νια, �ρχισε να αυξ�νει τις επισκ�ψεις στα σπ�τια των Ελλ�νων. Θ�νατοι απ� καρδιακ�ς προσβολ�ς, σε ανθρ�πους ως τ�τε υγιε�ς και ν�ους, που το �γχος που �φερε η ανεργ�α και η κρ�ση τους κατ�λαβε αιφν�δια. Πατερ�δες και μαν�δες που κοιμ�θηκαν και δεν ξ�πνησαν ποτ� και ραγισμ�να παιδι� και �φηβοι να προσπαθο�νε να καταλ�βουνε τι συν�βη. Αυτ� �χω να αντιμετωπ�σω ως κομμ�τι της δουλει�ς μου. Αν σας αφορ� �μεσα � �μμεσα το θ�μα, τα παρακ�τω στοιχε�α, θα σας φανο�νε χρ�σιμα.
Το πρ�το πρ�γμα που πρ�πει να γνωρ�ζετε, ε�ναι πως τα παιδι� και οι �φηβοι θρηνο�νε και μ�λιστα περν�νε απ� τα �δια ακριβ�ς στ�δια π�νθους με τους εν�λικες. Τα 5 στ�δια του π�νθους ε�ναι τα εξ�ς:
-�ρνηση
-Θυμ�ς
-Διαπραγμ�τευση
-Κατ�θλιψη
-Αποδοχ�
Ε�ν θ�λουμε να βοηθ�σουμε το παιδ� να περ�σει απ� το πρ�το στο π�μπτο, το τελευτα�ο πρ�γμα που θ�λουμε να κ�νουμε ε�ναι να αρνηθο�με εμε�ς το γεγον�ς, να το κουκουλ�σουμε και να το πασπαλ�σουμε με χρυσ�σκονη, προσπαθ�ντας συνεχ�ς να κ�νουμε το παιδ� να «ξεχαστε�». Καταλαβα�νει π�ρα πολ� καλ� τ� �γινε και η βασικ� του αν�γκη ε�ναι να μη μει�νει κανε�ς τα συναισθ�ματ� του. Το παιδ� δε χρει�ζεται απλ� να ξεχνι�ται, αλλ� χρει�ζεται να μιλ�σει γι’ αυτ�, να κλ�ψει γι’ αυτ�, να θυμ�σει, να ξεσπ�σει, να βι�σει τον π�νο, ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΕΧΕΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΘΡΗΝΗΣΕΙ.
�ταν ο θ�νατος του αγαπημ�νου προσ�που ε�ναι φυσικ�ς � αναμεν�μενος, τ�τε οι �νθρωποι περν�με ομαλ� απ� το �να στ�διο στο �λλο και το γιατρικ� του χρ�νου ε�ναι αρκετ�. �ταν πρ�κειται, �μως, για αιφν�διο θ�νατο, τα πρ�γματα δεν ε�ναι τ�σο απλ�. Χρει�ζεται πολ� περισσ�τερος χρ�νος και δ�ναμη, εν� η μετ�βαση στα στ�δια δεν ε�ναι ομαλ�, παρ� υπ�ρχουνε παλινδρομ�σεις και πισωγυρ�σματα. Η στ�ριξη του ψυχολ�γου παιδι�ν και εφ�βων καθ�σταται σε αυτ�ς τις περιπτ�σεις απαρα�τητη, εν� στη θεραπευτικ� διαδικασ�α πα�ζει θεμελι�δες ρ�λο, η καλ� συνεργασ�α του γονιο� � κηδεμ�να του παιδιο� με τον ψυχολ�γο. Στο στ�διο της �ρνησης, τα παιδι� ε�ναι σε μ�α μουδιασμ�νη ψυχολογικ� κατ�σταση και αισθ�νονται πως απλ� υπ�ρχουνε, αλλ� δε ζο�νε. Αισθ�νονται απ�ραντη μοναξι� και διαφορετικο� απ� τους φ�λους τους, αφο� ο θ�νατος του γονιο� ε�ναι κ�τι που τα μεγαλ�νει απ�τομα, κ�βοντας τα ουσιαστικ� σημε�α επαφ�ς με τους συνομηλ�κους. Τα παιδι�, τα οπο�α βρ�σκονται στο στ�διο της «μαγικ�ς σκ�ψης», καταλ�γουνε πολλ�ς φορ�ς να κατηγορο�νε τον εαυτ� τους για το θ�νατο του γονιο�, λ�γω μιας ευχ�ς που �καναν π�νω στον καβγ� μαζ� του να μην υπ�ρχε η μαμ� για παρ�δειγμα κι �πειτα θεωρο�νε πως ο Θε�ς τους �κουσε � λ�γω συγκρουσιακ�ς σχ�σης με το γονι� αυτ� γενικ�τερα. Και τα παιδι� και οι �φηβοι �χουνε κ�ποια στιγμ� της διαδικασ�ας π�νθους τους, αυτοκτονικ�ς σκ�ψεις, εν� πιο επ�φοβοι σε αυτ� το θ�μα ε�ναι οι �φηβοι. Αυτ� δε σημα�νει �τι �λοι οι ορφανο� �φηβοι προσπαθο�νε να κ�νουνε αυτ�ς τις σκ�ψεις πραγματικ�τητα, αλλ� η ψυχολογικ� π�εση του περιβ�λλοντος που μπορε� να υπ�ρξει λ�γω λ�θος αντιμετ�πισης, πιθαν� να οδηγ�σει σε απονενοημ�νες πρ�ξεις.
Φ�λοι και συγγενε�ς προσπαθο�νε να τους κ�νουνε να γελ�σουνε και να πα�ξουνε, πρ�γμα φυσικ� πολ� σημαντικ�. Ακ�μα σημαντικ�τερο, �μως, ε�ναι να �χουνε αυτ� τα παιδι� κ�ποιον να μιλ�σουνε για τα πραγματικ� τους συναισθ�ματα. Ο γονι�ς που τους �χει απομε�νει, δεν πρ�πει να προσποιε�ται πως δεν �χουνε π�νθος, γιατ� �χουνε. Δεν πρ�πει να προσπαθε� να τους κ�νει να πιστ�ψουνε πως τα πρ�γματα ε�ναι �δια, γιατ� δεν ε�ναι και δε θα ε�ναι ποτ�. Πρ�πει να τα ακο�ει προσεκτικ�, να μην ανησυχε� τ�σο �ταν κλα�νε, αφο� αυτ� ε�ναι �να φυσιολογικ� ξ�σπασμα, αλλ� περισσ�τερο �ταν δεν κλα�νε και να τα προτρ�πει να μιλ�νε για τα συναισθ�ματ� τους. Ο ψυχολ�γος στηρ�ζει τα παιδι� και τους εφ�βους στη διαδικασ�α θρ�νου, τους μαθα�νει να ε�ναι περ�φανοι για τα συναισθ�ματα και τη δ�ναμ� τους, τους δ�νει εργαλε�α και τρ�πους να εκφρ�σουνε σκ�ψεις βαθι� κρυμμ�νες και ασφαλ�ς �δαφος για να μιλ�σουνε για πρ�γματα που δεν μπορο�νε να πο�νε σε καν�να. Ο απ�τερος στ�χος ε�ναι να βι�σουνε το θρ�νο της απ�λειας και να βγο�νε απ� αυτ� με την ικαν�τητα και τη δ�ναμη να επενδ�σουνε στη ν�α πραγματικ�τητα. Η ζω� τους θα συνεχιστε� και οι πληγ�ς θα π�ψουνε να αιμορραγο�νε, αρκε� να μην κ�νουνε το λ�θος οι εν�λικοι της ζω�ς τους να προβ�λουνε της δικ� τους ψυχικ� κο�ραση π�νω τους. Κ�τι που συμβα�νει, �ταν περιμ�νουμε απ� �να ορφαν� παιδ�, �να εξ�μηνο � �να χρ�νο μετ� το θ�νατο του γονιο�, να τα πηγα�νει καλ� στο σχολε�ο, να ε�ναι πλ�ρως λειτουργικ� και να �χει π�ψει να θρηνε�. Το παιδ� νι�θει �τι του ζητε�ται κ�τι παρ�λογο, πως οι γ�ρω του μει�νουνε την αξ�α και την �νταση των συναισθημ�των του και π�νω απ� �λα, του αφαιρο�νε το ανθρ�πινο δικα�ωμ� του να θρην�σει και να π�ρει τον απαρα�τητο χρ�νο �στε να αναρρ�σει ψυχικ�.
Κρ�ση οικονομικ�, κρ�ση αξι�ν, κρ�ση συναισθημ�των. Χαμ�να �νειρα, χαμ�νες ζω�ς, χαμ�νες ελπ�δες. Και τ� �λλο; Ευθυγρ�μμιση πλανητικ�, ευθυγρ�μμιση πνευματικ�, ευθυγρ�μμιση αμετ�κλητη. Και στην καρδι� αυτο� του τυφ�να, τα παιδι� και οι �φηβοι. Αυτο� που δεν �φταιξαν σε τ�ποτα και πληρ�νουνε τα π�ντα. Τα ποσοστ� α�ξησης της παιδικ�ς και εφηβικ�ς κατ�θλιψης, �πως και των αυτοκτονι�ν �χουνε κατακλ�σει τα ΜΜΕ και �χουνε αναφερθε� και σε προηγο�μενο �ρθρο. Καιρ�ς τ�ρα, να ασχοληθο�με με κ�τι πολ� σημαντικ�τερο: καιρ�ς να ρωτ�σουμε τα �δια τα παιδι� και τους �διους τους εφ�βους, π�ς νι�θουνε ζ�ντας εκε�, στην καρδι� του τυφ�να.
«�ταν �να βασ�λειο, χτισμ�νο π�σω απ� χρυσ� φρ�χτη. Το παλ�τι �ταν φτιαγμ�νο κι αυτ� απ� χρυσ�φι, ασ�μι και ρουμπ�νια. Κ�θε χρ�νο ο βασιλι�ς, χ�ριζε στους πολ�τες του διαμ�ντια και χρ�ματα. �τσι, καν�νας τους δε δο�λευε, �λοι �ταν πλο�σιοι και τα σπ�τια τους �μοιαζαν κι αυτ� με παλ�τια. Αλλ� ξ�δευαν πολ� κι �τσι, μια μ�ρα τους τ�λειωσαν τα δ�ρα του βασιλι�. Τ�τε, αναγκ�στηκαν να δουλ�ψουν. Κι �νοιξαν τα μαγαζι�, οι φο�ρνοι, τα μαν�βικα, τα εργοστ�σια… κι ο βασιλι�ς δεν �δωσε �λλο χρυσ� στους πολ�τες. Τ�ρα, �πρεπε να κερδ�ζουν τα π�ντα μ�νοι τους». Κ�πως �τσι �ταν το παραμ�θι που �φτιαξε �να αγορ�κι 8 ετ�ν, σε μια απ� τις συνεδρ�ες μας. Το ενδιαφ�ρον ε�ναι πως, η θεραπευτικ� �σκηση που κ�ναμε, αφορο�σε τη δημιουργ�α του ιδανικο� κ�σμου, του ιδανικο� βασιλε�ου. Το αγ�ρι, �πλασε τον κ�σμο που θεωρο�σε τ�λειο, γι’ αυτ� και στο βασ�λειο επ�σης απαγορευ�ταν το σχολε�ο και �λοι οι πολ�τες �ταν υποχρεωμ�νοι δι� ν�μου να φροντ�ζουν τα αδ�σποτα σκυλι�. Η οικονομικ� πτ�ση στο βασ�λειο, λοιπ�ν, δεν αποτελο�σε για εκε�νον μια πικραμ�νη καταγραφ� της πραγματικ�τητας, αλλ� το ιδανικ�. Τα πρ�γματα �γιναν, ακριβ�ς �τσι �πως �πρεπε να γ�νουν.
Ακο�γοντας με προσοχ� αυτ� τη γενι�, διαπιστ�νω σιγ� σιγ� πως, για την πλειον�τητ� τους, η οικονομικ� β�θιση ποσ�ς τους ενδιαφ�ρει. �χι γιατ� δεν την αντιλαμβ�νονται. Την αντιλαμβ�νονται π�ρα πολ� καλ�. Απλ� δεν τους νοι�ζει. Δεν τους νοι�ζει που �χουν λιγ�τερα ρο�χα και παιχν�δια. Δεν τους νοι�ζει που �χουν λιγ�τερες εξ�δους και φτωχ�τερα γε�ματα. Εκτ�ς απ� τα παιδι� των οπο�ων οι οικογ�νειες �χουν σοβαρ� βιοτικ� πρ�βλημα, για τα υπ�λοιπα, αυτ� που τους καταθλ�βει και οδηγε� στα ψυχολογικ� τους προβλ�ματα, δεν ε�ναι �τι δεν μπορο�νε να κ�νουν πια γαλλικ� και πι�νο. Ε�ναι η μαμ� που κλα�ει γιατ� δεν μπορε� να τους κ�νει πια γαλλικ� και πι�νο. Ε�ναι ο μπαμπ�ς που θυμ�νει και ξεσπ�ει γιατ� απειλε�ται ο ανδρισμ�ς του απ� τη με�ωση του μισθο� του. Ε�ναι το �νειρο των γονι�ν που καταρρ�ει, εκε�νο με το παιδ� που μεγαλ�νει και γ�νεται γιατρ�ς � δικηγ�ρος και μ�νει στη μεζον�τα του με την �μορφη γυνα�κα και τα τρ�α παιδι� τους. Δεν ε�ναι το δικ� τους �νειρο.
�νας �φηβος, του οπο�ου η οικογ�νεια υπ�στη τερ�στια οικονομικ� πτ�ση και η ζω� τους �λλαξε σε πολ� μεγ�λο βαθμ�, μου ε�πε πως χα�ρεται που �ρθε η κρ�ση. Χα�ρεται, γιατ� τ�ρα πια οι �νθρωποι μπορο�ν να καταλ�βουν ποια πρ�γματα στη ζω� �χουν αξ�α και να διαπιστ�σουν πως �λο τους το χρ�νο τον ε�χαν τυλ�ξει γ�ρω απ� �δεια σπ�τια, γεμ�τα �πιπλα και λο�σα, αλλ� στην πραγματικ�τητα, θλιβερ� �δεια. Οι γονε�ς του δε, �τανε πεπεισμ�νοι πως τη θλ�ψη του παιδιο� τους προκ�λεσε η οικονομικ� τους πτ�ση. Τα συμπερ�σματα, δικ� σας. Μ�πως, λοιπ�ν, δεν ε�ναι ο κ�σμος των παιδι�ν αυτ�ς που κατ�ρρευσε, αλλ� ο δικ�ς μας; Μ�πως τα παιδι� δε θλ�βονται για την οικονομικ� κρ�ση, αλλ� για τη δικ� μας θλ�ψη; Τι ε�ναι �ραγε χειρ�τερο για �να παιδ�, να �χει λιγ�τερα παιχν�δια, � να �χει γονε�ς, που χ�σανε το ν�ημα της ζω�ς μ�λις ο μισθ�ς τους μει�θηκε;
Αντ� να κλα�με το χρυσ� παλ�τι μας που χ�θηκε και τα διαμ�ντια του βασιλι� που δεν �ρχονται πια, καλ�τερα να συγκεντρ�σουμε τις δυν�μεις μας να βοηθ�σουμε τους ανθρ�πους και ειδικ� τα παιδι�, που �χουνε πραγματικ� αν�γκη. Αυτο�ς που δεν �χουνε φαγητ� να χορτ�σουν την πε�να τους και στ�γη να ζεστ�νουν το σ�μα τους. �σο για τους υπ�λοιπους �τυχους προνομιο�χους, αντ� να επιβ�λλουν στα παιδι� το δικ� τους γκρεμισμ�νο κ�σμο, καλ�τερα να τα ακο�σουν με προσοχ� και σεβασμ� και να τα αφ�σουν, να χτ�σουν το δικ� τους. Κατ� το αγαπημ�νο �σμα: «�χε το νου σου στο παιδ�, γιατ� αν γλιτ�σει το παιδ�, υπ�ρχει ελπ�δα»…(Πα�λος Σιδηρ�πουλος).
Αυτ� τη φορ� ε�πα να ξεφ�γω απ� τα συν�θη θ�ματα αρθρογραφ�ας μου, γιατ� �χω καλ� λ�γο. Γιατ� κ�ποιος πρ�πει να μιλ�σει για τη ν�α επιδημ�α που μαστ�ζει την εποχ� μας. Αν και η ψυχασθ�νεια δεν ε�ναι «κολλητικ�», οι �νθρωποι που ζο�νε κοντ� της, χωρ�ς να �χουνε τα εφ�δια να την αντιμετωπ�σουνε, αναπ�φευκτα επηρε�ζονται σε μικρ�τερο � μεγαλ�τερο βαθμ� απ� αυτ�. Η ψυχασθ�νεια που σημει�νει στατιστικ� τη μεγαλ�τερη επιρρο� στους �λλους, αυτ� που πολ� χονδρικ� και λα�κιστικ� θα μπορο�σαμε �σως να αποκαλ�σουμε «κολλητικ�» (χ�ριν λ�γου η �κφραση, �χι επιστημονικ� ορθ�), ε�ναι η παρ�νοια. Και �χει αρχ�σει να κυκλοφορε� σα γρ�πη.
Εξωγ�ινοι, μασ�νοι, μυστικ�ς ατζ�ντες, κοσμικ�ς καταστροφολογ�ες, πλανητικ� ευθυγρ�μμιση ως π�λη στην αν�ψωση της ανθρ�πινης �παρξης, Zeitgeist, Esoteric Agenda, The Da Vinci Code, δρ�κοι, νερ�ιδες, ξωτικ� και ποικ�λα ντοκιμαντ�ρ του Σκ�ι.
Θα �θελα, λοιπ�ν, να προσφ�ρω στους σκεπτικιστ�ς, που αποφ�σισαν να αμφισβητ�σουνε το σ�στημα μ�σω των παραπ�νω πηγ�ν, �ναν ακ�μα προβληματισμ�: O Dan Brown, συγγραφ�ας του κ�δικα Ντα Β�ντσι, πο�λησε 81 εκατομμ�ρια αντ�τυπα παγκοσμ�ως. Σ�μφωνα με εκτ�μηση των Times, τα �σοδ� του αν�λθαν στα 250.000.000 δολ�ρια. Αν η «Ν�α Τ�ξη Πραγμ�των» �τανε πραγματικ� τ�σο υπογε�ως κινο�μενη, αν ε�χε �ντως τ�σο μεγ�λη δ�ναμη (οι θεωρ�ες ξεκιν�νε απ� το bloodline των πλανηταρχ�ν της Αμερικ�ς και φτ�νουνε μ�χρι το εμπ�ριο εξωγ�ινης τεχνολογ�ας), στ’ αλ�θεια θα �φηναν να αποκαλυφθο�νε τ�σο ε�κολα τ�τοια μυστικ�; Στ’ αλ�θεια αυτ�ς που θα τολμο�σε να τα διαδ�σει, �χι μ�νο θα �μενε ζωνταν�ς, αλλ� θα πλο�τιζε κι�λας; Ε�στε πραγματικ� διατεθειμ�νοι και ανοιχτο� να πιστ�ψετε το βιντε�κι με τον εξωγ�ινο απ� την περιοχ� 51, αλλ� �χι το γεγον�ς �τι στον 21ο αι�να, η λογοκρισ�α καλ� κρατε�; Π�σο πολ� διαφ�ρει �νας θεατ�ς του Zeitgeist που πιστε�ει κ�θε μ�α λ�ξη του, απ� �ναν θεατ� των ειδ�σεων που κ�νει το �διο;
Πολλ�ς απ� τις πληροφορ�ες που περι�χουνε οι συγκεκριμ�νες πηγ�ς, σαφ�ς και ε�ναι πιθαν�τατα ορθ�ς. Αλλ� στην εποχ� που ο ν�μος τιμ�ρησε τις Pussy Riot, ε�ναι λογικ� να πιστ�ψουμε �τι το Esoteric Agenda �δειξε σε �λο τον πλαν�τη τη μυστικ� ατζ�ντα των μασ�νων της Αμερικ�ς και δε λογοκρ�θηκε; �τι οι δημιουργο� του δεν τιμωρ�θηκαν;
Γιατ�, λοιπ�ν, να αφ�νει το παντοδ�ναμο σ�στημα, �λες αυτ�ς τις θεωρ�ες συνωμοσ�ας να κυκλοφορο�νε ανεν�χλητες; Η απ�ντηση ε�ναι πολ� απλ� και θα σας κοιτ�ξει κατευθε�αν στα μ�τια, αν εσε�ς κοιτ�ξετε στα μ�τια κ�ποιου που τις �χει εσωτερικε�σει. Γιατ� η παρ�νοια αχρηστε�ει το ανθρ�πινο ων. Γιατ� γενν� φ�βο. Το φ�βο της τιμωρ�ας. Το φ�βο της αν�τερης δ�ναμης. Γιατ� ο φ�βος του Θεο�, τ�ρα πια δεν τους αρκε�. Οι �θεοι �χουνε αυξηθε� πολ� και π�ς να τους ελ�γξουνε; Πασ�ροντ�ς τους �να φ�βο διαφορετικ�. Χρησιμοποι�ντας τη «μαθημ�νη απελπισ�α», κ�τι που γνωρ�ζουνε καλ� οι κοινωνιολ�γοι που εργ�ζονται ως σ�μβουλοι πολιτικ�ν και αποτελο�νε μεγ�λη τους δ�ναμη, μια που τους διδ�σκουνε την ψυχολογ�α της μ�ζας.
«Μαθημ�νη απελπισ�α», σημα�νει πως αν πε�σεις �να �τομο πως η συμπεριφορ� του δεν μπορε� να αποφ�ρει αλλαγ�ς στο περιβ�λλον γ�ρω του, τ�τε αυτ� το �τομο πα�ει να προσπαθε�. Και ποιος καλ�τερος τρ�πος να βρεθε� για να εφαρμοστε� αυτ� η αρχ�, απ� το να �χεις �να γεννα�ο ποσοστ� των ν�ων της εποχ�ς μας, να πιστε�ουνε πως η οικονομικ� κρ�ση �τανε πλ�νο εθναρχηγ�ν που συνεργ�ζονται με μυστικ�ς θρησκευτικ�ς οργαν�σεις και εξωγ�ινες υπ�ρξεις; �ρα; �ρα το θ�μα ε�ναι πολ� μακρι� απ� εμ�ς. Ε�ναι πολ� μεγ�λο για να το φτ�σουμε. Τ� μπορο�με να κ�νουμε �λλωστε εμε�ς τα ανθρωπ�κια μπροστ� στη Ν�α Τ�ξη Πραγμ�των; Ας σκ�ψουμε λοιπ�ν, το κεφ�λι.
Τ� απ�γινε το «ξυρ�φι του �καμ;» Εκε�νο το επιστημονικ� αξ�ωμα που μας �μαθε πως: «�ταν δ�ο θεωρ�ες παρ�χουν εξ�σου ακριβε�ς προβλ�ψεις, π�ντα επιλ�γουμε την απλο�στερη»! Θα μπορο�σαμε ε�κολα να αντιπαραθ�σουμε σε αυτ�ς τις θεωρ�ες συνωμοσ�ας, μ�α πολ� απλο�στερη: Οι πολιτικο�, παρ�α με μερικο�ς πολ� πλο�σιους ανθρ�πους, ξ�ρουνε π�ρα πολ� καλ� να χειρ�ζονται την ψυχολογ�α της μ�ζας. �λα αυτ� γ�νανε, γ�νονται και θα γ�νονται, για τα κ�ρδη τους και τη ματαιοδοξ�α τους. Δε χρει�ζεται να υπογρ�ψουνε συμβ�λαια με εξωγ�ινους, για να αφαν�σουνε το ανθρ�πινο ε�δος. Ο�τε να πιστε�ουνε �λοι αυτο� σε κ�ποια θρησκε�α � α�ρεση που τους εν�νει σε �να κοιν� σκοπ�, μια που �χουνε σα μοναδικ� θρησκε�α το χρ�μα κι αυτ� αρκε�.
Δεν ε�ναι θεο�. Ε�ναι �νθρωποι. Και βασ�ζονται στην �γνοια, την �λλειψη μ�ρφωσης και την �λλειψη θ�ρρους του λαο�, για να διατηρο�νε τη δ�ναμ� τους. Αν �λοι οι πολ�τες του κ�σμου αποφ�σιζαν ξαφνικ� να μην καταναλ�νουνε coca cola για παρ�δειγμα, θα κατ�ρρεε μ�α βιομηχαν�α τερ�στιας οικονομικ�ς δ�ναμης. Αυτ�, σαν αλυσ�δα, θα �λλαζε τα δεδομ�να της παγκ�σμιας αγορ�ς. Και ο κρ�κος που εν�νεται με αυτ�ν της παγκ�σμιας αγορ�ς, ε�ναι η πολιτικ�. Η οπο�α, β�βαια, ακ�μα και σε αυτ� την περ�πτωση, δε θα �δρωνε καθ�λου και θα σ�στηνε στον κ�σμο το ν�ο εθισμ� του.
Αλλ� το σημαντικ� ε�ναι το εξ�ς: ποτ� δε θα �καναν κ�τι τ�τοιο οι �νθρωποι. Ποτ� δε θα συντον�ζονταν, �χι σε παγκ�σμια κλ�μακα, αλλ� σε κλ�μακα εν�ς μικρο� κρ�τος 10 περ�που εκατομμυρ�ων κατο�κων, με ιστορ�α πιο βαρι� και απ� τον πλαν�τη μας τον �διο, που κατ�ντησε δουλ�κι ξ�νων δυν�μεων και περ�γελος της Γης. Γιατ�, πο� να τα β�λουμε εμε�ς τ�ρα με τους μασ�νους;
Αυτ� ε�ναι η συνωμοσ�α τους. Αυτ� ε�ναι το �πλο τους. Και ποτ� η διασπορ� φ�βου, δεν �γινε προς �φελος της ανθρωπ�τητας. Κ�ποιοι μας ε�χανε δ�σει το μ�νυμα, τ�τε που δεν υπ�ρχε λογοκρισ�α. Τ�τε που ειπ�θηκε το «π�στευε και μη-�νω τελε�α-ερε�να». Που σπε�σανε να παρερμηνε�σουνε ως: να πιστε�εις χωρ�ς να ερευν�ς, εν� στην πραγματικ�τητα σημα�νει το αντ�θετο: ε�τε πιστε�εις κ�τι, ε�τε δεν το πιστε�εις, να ερευν�ς, να το ψ�χνεις. Η κριτικ� σκ�ψη, αυτ� ακριβ�ς που προσπαθο�νε επιμελ�ς να εξαλε�ψουνε απ� την παιδε�α, αυτ� ε�ναι το �πλο που φοβο�νται μη στραφε� εναντ�ων τους. Ο σκεπτ�μενος �νθρωπος, αντιμετωπ�ζει με την �δια υγι� αμφισβ�τηση και τις ειδ�σεις των 8, αλλ� και τις θεωρ�ες συνωμοσ�ας.
«Μην πιστε�εις σε τ�ποτα απλ� επειδ� το �κουσες. Μην πιστε�εις σε τ�ποτα απλ� επειδ� λ�γεται και φημολογε�ται απ� πολλο�ς. Μην πιστε�εις σε τ�ποτα απλ� επειδ� βρ�σκεται γραμμ�νο στα ιερ� σου βιβλ�α. Μην πιστε�εις σε τ�ποτα λ�γω της αυθεντ�ας των δασκ�λων και των πρεσβ�τερ�ν σου. Μην πιστε�εις σε παραδ�σεις επειδ� �χουν διαδοθε� για πολλ�ς γενε�ς. Αλλ� μετ� απ� παρατ�ρηση και αν�λυση, �ταν βρ�σκεις πως κ�τι συμφωνε� με τη λογικ� και ε�ναι πρ�σφορο για το καλ� και το �φελος του εν�ς και των π�ντων, τ�τε δ�ξου το και ζ�σε σ�μφωνα με αυτ�.»
Siddhārtha Gautama (Σιντ�ρτα Γκαουτ�μα), αλλι�ς γνωστ�ς και ως Buddha (Βο�δας)
Πολλ�ς φορ�ς αναρωτ�θηκα αν υπ�ρξε ποτ� εποχ�, που οι γιατρο� αντιμετ�πιζαν κι εκε�νοι δυσκολ�α, να αποκαλ�ψουνε στον ασθεν� το πρ�βλημ� του. � ακ�μα περισσ�τερο, το πρ�βλημα των παιδι�ν του. Αν υπ�ρξε ποτ�, στο β�θος των χρ�νων, �νας ευσυνε�δητος, σεμν�ς γιατρ�ς που τ�λμησε να πει στην κ�ρη του… τ�δε ευγενο�ς, πως η �ρασ� της ε�ναι ελαττωματικ� και χρει�ζεται γυαλι� για να βλ�πει. Και τ�τε ο ευγεν�ς, σα μαιν�μενος τα�ρος, να τον �διωξε με τις κλωτσι�ς απ� το πολυτελ�ς του σπ�τι, επειδ� τ�λμησε να πει πως η δικ� του κ�ρη δεν ε�ναι τ�λεια! «Μα θα βγ�λεις τυφλ� το παιδ� μου;» θα ο�ρλιαζε ο ευγεν�ς. «Δεν ε�πα �τι ε�ναι τυφλ�», θα προσπαθο�σε μ�ταια να εκλογικε�σει το παρ�λογο ο γιατρ�ς, «μια απλ� μυωπ�α �χει, αν με αφ�σετε να της φτι�ξω γυαλι� θα βλ�πει μια χαρ�!»… Μα ο ευγεν�ς, δε θα �κουγε κουβ�ντα και η κακ�μοιρη κ�ρη του, θα συν�χιζε να ζαρ�νει τα μ�τια της για να διακρ�νει τα πρ�σωπα �ταν βρ�σκονταν λ�γο πιο μακρι� και θα συν�χιζε να υπομ�νει πονοκεφ�λους εξ’ αιτ�ας αυτ�ς της π�εσης που επ�βαλλε στα μ�τια της, αρκε� να μη στιγματιζ�ταν κοινωνικ�, φορ�ντας γυαλι�…
Κι αν σας φα�νεται τρελ� αυτ� η ιστορ�α, δοκιμ�στε να μιλ�σετε σε �να γονι�, για τις μαθησιακ�ς δυσκολ�ες του παιδιο� του, � τα προβλ�ματα συμπεριφορ�ς του. Αν ε�στε δ�σκαλος, � καθηγητ�ς, θα �χετε βρεθε� σε αυτ� τη θ�ση. Αν ε�στε ψυχολ�γος, θα �χετε καταλ�βει ακριβ�ς τι θ�λω να πω, απ� τις πρ�τες κι�λας γραμμ�ς του �ρθρου. Εν �τη 2012, λοιπ�ν, κι εν� «αισ�ως» βαδ�ζουμε στο 2013, οι πλ�ον διαδεδομ�νες μαθησιακ�ς δυσκολ�ες, �πως η δυσλεξ�α, η δυσγραφ�α και η διαταραχ� ελλειμματικ�ς προσοχ�ς – υπερκινητικ�τητα (ΔΕΠ-Υ), δεν ε�ναι �ροι �γνωστοι, ο�τε τρομακτικο�. Ε�ναι πια ευρ�ως γνωστ�, πως τα παιδι� με μαθησιακ�ς δυσκολ�ες �χουν κ�θε προοπτικ� να μ�θουν και να πετ�χουν στη ζω� τους, απλ�ς χρει�ζονται διαφορετικ� προσ�γγιση στη διδασκαλ�α και τη διαπαιδαγ�γησ� τους. Επ�σης, ε�ναι κοιν� αποδεκτ� πλ�ον, στη συνε�δηση �λων, πως η εφηβε�α ε�ναι μια ιδια�τερα ευα�σθητη ηλικ�α για τον �νθρωπο, κατ� την οπο�α το �τομο, ε�ναι επιρρεπ�ς στο �γχος, την κατ�θλιψη και τις διαταραχ�ς δι�θεσης και συμπεριφορ�ς.
Παρ�λα αυτ�, για μεγ�λη μερ�δα των γον�ων, η �ρα που �ρθε κ�ποιος καθηγητ�ς � σχολικ�ς ψυχολ�γος και τους ανακο�νωσε πως υποψι�ζεται �τι το παιδ� ε�ναι δυσλεξικ� και τους παρ�πεμψε στη δι�γνωση των ΚΕΔΔΥ, �ταν μια �ρα πολ� δ�σκολη. Κι ας �ταν ευγεν�στατος και μαλακ�ς ο �νθρωπος. Κι ας τους εξ�γησε �τι πρ�κειται απλ�ς για μια δυσκολ�α, μ�α ιδιαιτερ�τητα, �χι για καμι� αρρ�στια � αναπηρ�α του παιδιο�!
Για να ξεκαθαρ�σουμε, λοιπ�ν, τα πρ�γματα!
�να παιδ� με οποιαδ�ποτε μορφ� μαθησιακ�ς δυσκολ�ας (διαταραχ� αν�γνωσης, μαθηματικ�ν � γραπτ�ς �κφρασης), μπορε� κ�λλιστα να ε�ναι καλ�ς μαθητ�ς, να περ�σει σε μια σχολ� που να του αρ�σει και να γ�νει �νας απ�λυτα λειτουργικ�ς εν�λικας. Για να γ�νει αυτ�, �μως, �χει αν�γκη απ� ειδικ� εκπα�δευση, μ�σω των τμημ�των �νταξης και των λογοθεραπευτικ�ν κ�ντρων, απ� τη δι�γνωση των δημ�σιων διαγνωστικ�ν κ�ντρων (ΚΕΔΔΥ), που προβλ�πουν διαφορετικ� τρ�πο εξ�τασης γι’ αυτ� τα παιδι� και απ� τη στ�ριξη του ψυχολ�γου, ιδανικ� του σχολικο� ψυχολ�γου.
Τα παιδι� με διαταραχ� ελλειμματικ�ς προσοχ�ς – υπερκινητικ�τητα, κ�τι πολ� διαδεδομ�νο στην εποχ� μας, με τη βο�θεια των τεχνικ�ν της ψυχοθεραπε�ας, η οπο�α περιλαμβ�νει και συμβουλευτικ� των γονι�ν και των εκπαιδευτικ�ν τους, αυξ�νουν την αυτοπεπο�θηση και τις επιδ�σεις τους. Τα παιδι� που εμφαν�ζουν αυξημ�νο �γχος, επιθετικ�τητα � κατ�θλιψη, �χουν �μεση αν�γκη στ�ριξης. Αν κλε�σουμε τα μ�τια σε αυτ� τους την αν�γκη, το πρ�βλημα δε φε�γει απ� μ�νο του. Συχν� μ�λιστα διογκ�νεται. Το γεγον�ς �τι το παιδ� μου αντιμετωπ�ζει κ�ποιο πρ�βλημα, δε σημα�νει �τι εγ� δεν ε�μαι καλ�ς γονι�ς! Ο�τε �τι �κανα κ�τι λ�θος!
Τα ψυχολογικ� και μαθησιακ� προβλ�ματα, ε�ναι απ�ρροια πολλ�ν διαφορετικ�ν παραγ�ντων. Και π�νω απ� �λα, ας μην ξεχν�με, τις συνθ�κες υπ� τις οπο�ες ζουν τα σημεριν� παιδι�, που εσωτερικε�ουν �λο το �γχος, τη μαται�τητα και τη θλ�ψη που νι�θουν οι εν�λικοι γ�ρω τους, λ�γω της κατ�στασης που βι�νουμε στη χ�ρα. Η κατ�θλιψη, οι αυτοκτον�ες και η εγκληματικ�τητα αυξ�νονται συνεχ�ς. Ε�ναι δυνατ� να μην επηρε�ζονται τα παιδι� και οι �φηβοι; Φροντ�ζω, φυσικ�, να διατηρ� με το παιδ� μου καλ� σχ�ση, προσφ�ροντ�ς του την αμ�ριστη αποδοχ� και αγ�πη μου. Συζητ�ω �σο περισσ�τερο μπορ� μαζ� του. Αλλ�, �ταν κ�τι ξεφε�γει των γν�σε�ν μου � των προσωπικ�ν μου τρ�πων αντιμετ�πισης, δε φοβ�μαι και δε ντρ�πομαι να ζητ�σω τη βο�θεια του ειδικο�.
Σε �να κ�σμο που �χει αρχ�σει να γυρ�ζει προς τα π�σω, χ�νοντας τις αξ�ες που οι πρ�γονοι μας κληροδ�τησαν με αγ�πη και τα προν�μια που μας χ�ρισαν με το α�μα τους, σε �να κ�σμο που καταργ�θηκαν τα εργασιακ� δικαι�ματα, επαν�λθαν οι φ�ροι της… τουρκικ�ς κατοχ�ς, �γιναν δημοφιλε�ς οι ναζιστικ�ς αντιλ�ψεις, �νθρωποι φυλακ�ζονται γιατ� η τ�χνη λογοκρ�νεται, �νθρωποι αυτοκτονο�ν γιατ� πληρ�νουν οι �διοι την απληστ�α και τη διαφθορ� των πολιτικ�ν, ας μην αφ�σουμε τα παιδι� να γ�νουν θ�ματα αυτο� του πισωγυρ�σματος…
Η πλ�ρης περ�θαλψη, σωματικ� και ψυχικ�, ε�ναι αναφα�ρετο δικα�ωμ� τους. Κι αν η ατυχ�α τους να γεννηθο�ν στην εποχ� του παρ�λογου � η τ�χη τους να βρεθο�ν στο μεταβατικ� στ�διο που ο κ�σμος διαλ�εται μ�νο για να φτιαχτε� �νας καλ�τερος, τους δημιουργε� δυσκολ�ες � προβλ�ματα, δεν ε�ναι ο�τε ντροπ�, ο�τε κακ�, ο�τε γονικ� αποτυχ�α, να τολμ�σω να ζητ�σω βο�θεια…
Διαταραχ� Ελλειμματικ�ς Προσοχ�ς – Υπερκινητικ�τητα
Μπ�κε στην α�θουσα, κ�θισε στην καρ�κλα με τα ροδ�κια και για λ�γα δευτερ�λεπτα, με επεξεργ�στηκε με τα παιδικ� του μ�τια. �πειτα, �ρχισε να στριφογυρ�ζει την καρ�κλα του γ�ρω γ�ρω και να την κ�νει β�λτες �σο του επ�τρεπε ο χ�ρος. Μου θ�μισε σκην� απ� καρτο�ν, �ταν εκε�να τα σκιουρ�κια απ� το «Alvin and the chipmunks» δοκ�μασαν καφε�νη κι �ρχισαν να χοροπηδο�νε ολ�γυρα σαν μπαλ�κια του τ�νις! �πειτα με κο�ταξε και ε�πε: «�χω υπερκινητικ�τητα!»
Η ΔΕΠ-Υ, ε�ναι μια οργανικ� διαταραχ�, νευρολογικ�ς και ψυχοκοινωνικ�ς φ�σης. Τα παιδι� με ΔΕΠ-Υ ε�ναι αεικ�νητα, νευρικ�, τρ�χουν εδ� κι εκε� ακ�μα και σε χ�ρους που δεν προσφ�ρονται, μιλ�νε πολ� και ακατ�παυστα. Ε�ναι παρορμητικ�, δυσκολε�ονται να περιμ�νουν τη σειρ� τους, διακ�πτουν και ενοχλο�ν. Αδυνατο�ν να διατηρ�σουν την προσοχ� τους για πολ� (�χι π�νω απ� 7 περ�που λεπτ�), να ακολουθ�σουν καν�νες και να οργανωθο�ν. Συχν� φα�νεται να μην ακο�ν �ταν τους απευθ�νεται ο λ�γος, χ�νουν συνεχ�ς πρ�γματα και αποσπ�νται πολ� ε�κολα απ� εξωτερικ� ερεθ�σματα. Επ�σης, �χουν φτωχ� συντονισμ� κιν�σεων και ο συνδυασμ�ς �λων αυτ�ν των παραγ�ντων οδηγε� σε χαμηλ�ς επιδ�σεις στο σχολε�ο και πολλο�ς καβγ�δες στο σπ�τι, εν� το 1/3 αυτ�ν, διατηρε� την πλ�ρη δι�γνωση και στην εν�λικη ζω� (τα υπ�λοιπα 2/3 βελτι�νουν τα συμπτ�ματα, δεν θεραπε�ονται �μως πλ�ρως απ� αυτ�).
Πολλ� παιδι� με ΔΕΠ-Υ αργο�ν να διαγνωστο�ν, γιατ� γονε�ς και δ�σκαλοι αποδ�δουν τη συμπεριφορ� τους σε ζωηρ�τητα και τις χαμηλ�ς τους επιδ�σεις σε τεμπελι�. Δεν μπορο�ν να εξηγ�σουν αλλι�ς, γιατ� �να �ξυπνο παιδ� να μην τα πηγα�νει καλ� στο σχολε�ο � να δυσκολε�εται τ�σο πολ� να συγκεντρωθε� στο βιβλ�ο του, εν� συγκεντρ�νεται μια χαρ� στο ηλεκτρονικ� του παιχν�δι. Και τα νε�ρα των ενηλ�κων εξαντλο�νται, εξ' αιτ�ας εν�ς πρ�σθετου παρ�γοντα: τα παιδι� αυτ� ε�ναι ανα�σθητα απ�ναντι στην τιμωρ�α. Απλ�ς δεν λειτουργε� π�νω τους. �χουν μειωμ�νη ικαν�τητα να αναστε�λουν τις αυθ�ρμητες αντιδρ�σεις τους � να σταματ�σουν μια συμπεριφορ� που �ρχισε να εκδηλ�νεται. �σο για την υπερκινητικ�τητ� τους, δεν μπορο�ν να τη μει�σουν, γιατ� αυτ�ς ε�ναι ο τρ�πος του οργανισμο� να αντιμετωπ�ζει την διαταραχ�. Η ΔΕΠ-Υ ε�ναι αποτ�λεσμα υποδι�γερσης του Κεντρικο� Νευρικο� Συστ�ματος και η συνεχ�ς κ�νηση, ε�ναι �νας τρ�πος αυτοδι�γερσ�ς του.
Αν λοιπ�ν υποψι�ζεται κ�ποιος γονι�ς �τι το παιδ� του μπορε� να ταιρι�ζει σε αυτ� την περιγραφ�, αυτ� που πρ�πει να κ�νει ε�ναι να επισκεφθε� �να ΚΕΔΔΥ � Ιατροπαιδαγωγικ� Κ�ντρο, �στε να λ�βει τη λεπτομερ� δι�γνωση. Μαζ� με τη δι�γνωση, θα λ�βει και κ�ποια φυλλ�δια με οδηγ�ες προς το δ�σκαλο και τους γονε�ς. �πειτα, θα χρειαστε� να επισκεφθε� �ναν παιδοψυχολ�γο. Ο παιδοψυχολ�γος, εφαρμ�ζει τη συμπεριφορικ� ψυχοθεραπε�α (ε�δος ψυχοθεραπε�ας που επικεντρ�νεται στην αλλαγ� των δυσλειτουργικ�ν συμπεριφορ�ν), για να βελτι�σει τη λειτουργικ�τητα του παιδιο� σε �λες τις εκφ�νσεις της ζω�ς του. Σε συνεργασ�α με τους γονε�ς, δημιουργε� �να λεπτομερ�ς καθημεριν� πρ�γραμμα, προσαρμοσμ�νο στις προσωπικ�ς αν�γκες κ�θε παιδιο�, γιατ� αυτ� που χρει�ζονται περισσ�τερο τα παιδι� με ΔΕΠ-Υ, ε�ναι σαφ� �ρια και �να σταθερ�, πλ�ρως οργανωμ�νο πρ�γραμμα.
Το σημαντικ�τερο κομμ�τι αυτο� του προγρ�μματος ε�ναι το point system, �να σ�στημα με μικρ�ς, μεγ�λες � μεσα�ες επιβραβε�σεις, που δ�νουν κ�νητρο στο παιδ� για να προχωρ�σει. Γιατ�, εν� τα παιδι� αυτ� δεν ανταποκρ�νονται στην τιμωρ�α, ανταποκρ�νονται πολ� καλ� στις αμοιβ�ς! Οι επιθυμητ�ς συμπεριφορ�ς μαζε�ουν π�ντους, εν� οι ανεπιθ�μητες δεν τιμωρο�νται, απλ� αφαιρο�ν π�ντους, πρ�γμα που τους απομακρ�νει απ� την ποθητ� αμοιβ�. Δεν ε�ναι ε�κολο για το γονι� να τηρ�σει τις οδηγ�ες του ψυχολ�γου. Τα παιδι� αντιδρο�ν στην αλλαγ� και δυσκολε�ονται να προσαρμοστο�ν στις ν�ες συνθ�κες. Χρει�ζεται αποφασιστικ�τητα, επιμον� και καλ� συνεργασ�α με τον ειδικ�. Ενδεικτικ�, σας παραθ�τω κ�ποιες συμβουλ�ς αντιμετ�πισης της διαταραχ�ς:
1) Ζητ�στε απ� το δ�σκαλο να τοποθετ�σει το παιδ� στο μπροστιν� θραν�ο και να το κ�νει «βοηθ�» του στην τ�ξη. Να μοιρ�ζει φωτοτυπ�ες � να μαζε�ει τα τετρ�δια απ� τα θραν�α, για να ικανοποιε� και την αν�γκη του για κ�νηση και να νι�θει κομμ�τι του σχολε�ου, ακ�μα κι αν η δι�σπαση προσοχ�ς και οι χαμηλ�ς επιδ�σεις το απομακρ�νουν συναισθηματικ� απ� αυτ�. Επ�σης, θα πρ�πει ο δ�σκαλος να υιοθετ�σει �ναν εναλλακτικ� τρ�πο εξ�τασης, μ�σω σ�ντομων ερωτ�σεων � multiple choice και να το εξετ�ζει στην αρχ� της �ρας, που η προσοχ� του ε�ναι πιο συγκεντρωμ�νη.
2) Να αποφε�γει να μελετ� μπροστ� απ� παρ�θυρα � μπαλκον�πορτες και να δοκιμ�σει ποι� απ� τα δωμ�τια του σπιτιο� το βοηθ�ει περισσ�τερο να συγκεντρωθε�. Να τοποθετε� �λα τα βιβλ�α, εκτ�ς απ� αυτ� που δουλε�ει την προκειμ�νη στιγμ�, μακρι� του, �στε να σηκ�νεται και να περπατ� λ�γο, πριν πι�σει το επ�μενο μ�θημα.
3) Να φτι�χνει λ�στες καθηκ�ντων πριν ξεκιν�σει το καθημεριν� δι�βασμα και να διαγρ�φει �να �να τα καθ�κοντα αυτ�, μ�λις τα ολοκληρ�νει. Να χωρ�ζει την �λη του σε μικρ� κομματ�κια και να χρονομετρ� τον εαυτ� του, �στε να αποκτ�σει α�σθηση του π�σο χρ�νο χρει�ζεται για να ολοκληρ�σει μια �σκηση.
4) Να στοχε�ει να ξεκιν�ει τη μελ�τη του μια συγκεκριμ�νη �ρα και αν καταφ�ρνει να το κ�νει με διαφορ� μικρ�τερη των π�ντε λεπτ�ν απ� την �ρα που �χετε ορ�σει, να δ�χεται επιβρ�βευση.
5) Να χρησιμοποιε� μια ηχητικ� ειδοπο�ηση κ�θε 5 λεπτ�. Μπορε� να β�λει το κινητ� του να χτυπ�ει � να χρησιμοποιηθε� κ�ποιο ηχογραφημ�νο μ�νυμα του γονιο�. Κ�θε φορ� που θα ακο�ει τον �χο, θα πρ�πει να σημει�νει σε �να τετρ�διο, π�ς �τανε την προκειμ�νη στιγμ�, για παρ�δειγμα «πρ�σεχα» � «σκεφτ�μουνα το ματς της Κυριακ�ς».
6) Προ�γετε τις οργανωτικ�ς του δεξι�τητες, αναθ�τοντας δουλει�ς του σπιτιο�. Π�ρτε το μαζ� στο super market, κ�ντε μαζ� τη λ�στα με τα ψ�νια και αναθ�στε του να διαγρ�φει �να �να τα αντικε�μενα που ρ�χνετε στο καλ�θι. Τα δωμ�τια των παιδι�ν με ΔΕΠ-Υ, βρ�σκονται μον�μως σε μια κατ�σταση που προκαλε� καβγ�δες στο σπ�τι. Φτι�ξτε μια λεπτομερ� λ�στα με το τι πρ�πει να κ�νει για να συμμαζ�ψει το δωμ�τιο και προτρ�ψτε το και π�λι, να διαγρ�φει μ�α μ�α τις δουλει�ς που ολοκληρ�νει.
Η ΔΕΠ-Υ ακολουθε� το �τομο σε �λη την εν�λικη ζω�. �σο πιο γρ�γορα μ�θει να την ελ�γχει και να ζει λειτουργικ�, τ�σο λιγ�τερα προβλ�ματα θα χρειαστε� να αντιμετωπ�σει. Τα παιδι� αυτ� ζο�νε συνεχ�ς σε συνθ�κες �ντασης, το�ς φων�ζουν οι γονε�ς, το�ς φων�ζουν τα μεγαλ�τερα αδ�ρφια, το�ς φων�ζουνε οι δ�σκαλοι. Και να σκεφτε�τε �τι, λ�γω της διαταραχ�ς, �χουνε ιδια�τερα οξυμ�νες αισθ�σεις. Σε �να βιωματικ� σεμιν�ριο που παρακολο�θησα για τη συγκεκριμ�νη διαταραχ�, προσπ�θησαν να μας δ�σουνε να καταλ�βουμε π�ς αισθ�νεται �να παιδ� με ΔΕΠ-Υ, με τον εξ�ς τρ�πο: �κατσε κ�ποιος π�νω σε μια μπ�λα γυμναστικ�ς (απ� τις μεγ�λες μπ�λες για pilates), �βαλε ακουστικ� στα αυτι� του, μ�σα απ� τα οπο�α �κουγε heavy metal στο τ�ρμα, ε�χε π�σω του την εργοθεραπε�τρια να τον κουν�ει, με αποτ�λεσμα να μην μπορε� να κ�τσει στην μπ�λα και μ�σα σε �λη αυτ� την τρ�λα, �πρεπε να διαβ�σει δυνατ� �να κε�μενο απ� �να βιβλ�ο. �ταν η διαδικασ�α ολοκληρ�θηκε, φυσικ� και δε θυμ�ταν τ�ποτα απ� αυτ� που ε�χε διαβ�σει!
Κ�πως �τσι, λοιπ�ν, νι�θουν αυτ� τα παιδι�. Οι επιπλ�ον εντ�σεις που δ�χονται απ� το περιβ�λλον τους δεν τους βοηθ�νε, αντ�θετα μει�νουν την αυτοπεπο�θησ� τους. Για να τους βοηθ�σουμε, θα πρ�πει να φτι�ξουμε γ�ρω τους �να �ρεμο, υποστηρικτικ� περιβ�λλον, παρ�λληλα, �μως, να ε�μαστε αυστηρο� και συνεπε�ς �σον αφορ� την τ�ρηση των οδηγι�ν του παιδοψυχολ�γου. Και να μην ξεχν�με �τι πρ�κειται για �ξυπνα παιδι�, με πολλ�ς ικαν�τητες και ιδια�τερη επιχειρηματικ�τητα! Η ΔΕΠ-Υ δε ε�ναι αναπηρ�α, ο�τε κατωτερ�τητα! Ας ε�μαστε ενημερωμ�νοι, για να μπορο�με να ε�μαστε ανοιχτ�μυαλοι!
