Εφηβε�α και διατροφικ�ς διαταραχ�ς.
Μ�χρι τα τ�λη του 19ου αι�να, η ιδανικ� γυνα�κα επιδε�κνυε περ�φανα τις καμπ�λες της. �τανε κ�που στη βικτωριαν� περ�οδο, �ταν επικρ�τησε η αντ�ληψη, πως η �ρνηση τροφ�ς απ� τις γυνα�κες φανερ�νει πνευματικ� ανωτερ�τητα. Απ� τη δεκαετ�α του 1930 ως τις μ�ρες μας, το λεπτ� γυναικε�ο σ�μα, προβ�λλεται απ� τα μ�σα μαζικ�ς ενημ�ρωσης ως πρ�τυπο. �σο περν�νε τα χρ�νια, �μως, αυτ� γ�νεται �λο και πιο λεπτ�… �χει διαπιστωθε� πως οι επιθυμητ�ς αναλογ�ες σ�ματος, τις οπο�ες διαθ�τουνε τα μοντ�λα, καθ�ς και οι κο�κλες Barbie, ε�ναι κ�τω απ� τα �ρια του φυσιολογικο�. Π�ς επηρε�ζει αυτ� το καθ’ ï¿½λα ανθυγιειν� πρ�τυπο, τον ευα�σθητο ψυχισμ� μ�ας �φηβης;
Οι δ�ο κυρι�τερες διαταραχ�ς πρ�σληψης τροφ�ς, ε�ναι η ψυχογεν�ς ανορεξ�α και η ψυχογεν�ς βουλιμ�α. Η συχν�τητα εμφ�νισ�ς τους �χει αυξηθε� πολ� τα τελευτα�α χρ�νια κι αυτ� γιατ�, οι διαταραχ�ς αυτ�ς κατευθ�νονται απ� παθολογικ�ς αντιλ�ψεις του ατ�μου σχετικ� με το β�ρος και το σχ�μα του σ�ματος, οι οπο�ες σχετ�ζονται �μεσα με τα πρ�τυπα ομορφι�ς της εκ�στοτε κοινων�ας.
Η ψυχογεν�ς ανορεξ�α, ευρ�τερα γνωστ� ως νευρικ� ανορεξ�α (anorexia nervosa), αφορ� την �ρνηση λ�ψης τροφ�ς απ� �τομο το οπο�ο �δη �χει κατ�τερο σωματικ� β�ρος απ� το φυσιολογικ� της ηλικ�ας, του φ�λου και του �ψους του. Παρ�λα αυτ�, φοβ�ται �ντονα μην π�ρει β�ρος και βρ�σκεται συνεχ�ς στην προσπ�θεια να χ�σει κιλ�. �χει διαταραγμ�νη αυτοεικ�να, αντιλαμβ�νεται δηλαδ� το σ�μα του διαφορετικ� απ’ �,τι ε�ναι και μ�λιστα, η εικ�να του σ�ματος ε�ναι πολ� σημαντικ� στην αυτοαξιολ�γησ� του. Χαρακτηριστικ� ε�ναι η γνωστ� διαφ�μιση με τον καθρ�φτη.
Ο ï¿½ρος «ανορεξï¿½α» μας παραπλανε�, καθ�ς μ�νο σε σπ�νιες περιπτ�σεις οι ανορεξικο� δεν �χουνε �ρεξη για φαγητ�. Πρ�κειται για μ�α συνειδητ� προσπ�θεια του ατ�μου να χ�σει κιλ�, μ�σω νηστε�ας � σωματικ�ς �σκησης. Κ�ποιοι αισθ�νονται μον�μως υπ�ρβαροι, �λλοι αναγνωρ�ζουν �τι ε�ναι αδ�νατοι, αλλ� επιμ�νουν πως πρ�πει να χ�σουν β�ρος απ� ορισμ�να μ�ρη του σ�ματ�ς τους. Το βασικ� στοιχε�ο, λοιπ�ν, ε�ναι η ΕΜΜΟΝΗ. Μετρο�ν συν�χεια το β�ρος τους, νι�θουν καλ� μ�λις διαπιστ�νουν �τι �χασαν κιλ� και προσπαθο�ν να διατηρο�ν αυτ� το συνα�σθημα, χωρ�ς το οπο�ο τους διακατ�χει πανικ�ς.
Υπ�ρχουνε δ�ο τ�ποι ψυχογενο�ς ανορεξ�ας: Ο «περιοριστικ�ς τ�πος», καταφε�γει σε δ�αιτα, νηστε�α � υπερβολικ� �σκηση. Ο τ�πος «υπερφαγ�ας- καθαρτικ�ς τ�πος» �χει τακτικ� επεισ�δια κατ� τα οπο�α καταναλ�νει σχετικ� μικρ�ς ποσ�τητες τροφ�ς κι �πειτα καταφε�γει στη λεγ�μενη «συμπεριφορ� κ�θαρσης» (αυτοπροκαλο�μενοι εμετο�, χρ�ση καθαρτικ�ν, διουρητικ�ν, υποκλισμ�ν). Τα �τομα του δε�τερου τ�που, �χουνε συχν�τερα οικογενειακ� ιστορικ� παχυσαρκ�ας και συναισθηματικ� προβλ�ματα, εν� τα �τομα του περιοριστικο� τ�που χαρακτηρ�ζονται απ� εμμον�ς, ανελαστικ� συμπεριφορ� και υπερβολικ� αυτο�λεγχο.
Η ψυχογεν�ς ανορεξ�α εμφαν�ζεται περισσ�τερο σε κορ�τσια στην εφηβε�α - υπ�ρχουν, �μως και περιπτ�σεις αγορι�ν- και η εκδ�λωσ� της συχν� σχετ�ζεται με κ�ποιο αγχογ�νο περιστατικ� (π.χ. διαζ�γιο γονι�ν). Το 52% των περιπτ�σεων �χει καλ� εξ�λιξη, το 29% μ�τρια και �να 10% οδηγε�ται στο θ�νατο. Τα ψυχικ� α�τια της ασθ�νειας παραμ�νουν �να μυστ�ριο. Μον�χα δ�ο θεωρητικ� μοντ�λα �χουν εφαρμοστε� ως τ�ρα: η Hilda Brush (1973) θε�ρησε πως η ασθ�νεια σχετ�ζεται με τη διεκδ�κηση αυτονομ�ας του εφ�βου, �ταν ο γον�ας αποτυγχ�νει να αναγνωρ�σει και να ενθαρρ�νει την αν�γκη του αυτ�. Ο Arthur Crisp (1997) , κατατ�σσει την ασθ�νεια στις φοβικ�ς διαταραχ�ς. Πιστε�ει πως, το �τομο φοβ�ται το εν�λικο σ�μα και κατ’ επ�κταση την ενηλικ�ωση, γι’ αυτ� προσπαθε� να διατηρ�σει το σ�μα �πως �ταν.
Σε κ�θε περ�πτωση, η θεραπευτικ� αντιμετ�πιση ξεκιν� απ� το νοσοκομε�ο, καθ�ς προτεραι�τητα ε�ναι να ανακτ�σει το �τομο το 90% του επιθυμητο� β�ρους, πριν ξεκιν�σει την ψυχοθεραπε�α. Παθολ�γος, διαιτολ�γος και ψυχοθεραπευτ�ς, πρ�πει να συνεργαστο�ν για μ�α σωστ� αντιμετ�πιση.
Εκτ�ς απ� την ψυχογεν� ανορεξ�α, προαναφ�ρθηκε και η ψυχογεν�ς βουλιμ�α. Οι δ�ο ασθ�νειες �χουνε πολλ� κοιν� στοιχε�α, αλλ� η ειδοποι�ς διαφορ� της βουλιμ�ας ε�ναι η ΥΠΕΡΦΑΓΙΑ. Πρ�κειται για καταν�λωση υπερβολικ�ς ποσ�τητας τροφ�ς, εμφαν�ς μεγαλ�τερης απ� αυτ� που θα μπορο�σε να καταναλ�σει �νας �νθρωπος σε συγκεκριμ�νο χρονικ� δι�στημα (π.χ. μ�σα σε 2 �ρες). Κατ� τη δι�ρκεια των επεισοδ�ων υπερφαγ�ας, το �τομο νι�θει πλ�ρη �λλειψη ελ�γχου και καθησυχ�ζει �πειτα τις ενοχ�ς του, με δ�ο τρ�πους, που ορ�ζουν και τους δ�ο τ�πους βουλιμικ�ν: Ο «καθαρτικ�ς τ�πος» καταφε�γει στη «συμπεριφορ� κ�θαρσης», εν� ο «μη καθαρτικ�ς τ�πος» καταφε�γει στη νηστε�α και την υπερβολικ� σωματικ� �σκηση. Οι βουλιμικο� ε�ναι, συν�θως, �τομα ανελαστικ� και απ�λυτα, �νθρωποι που λειτουργο�νε με το «ï¿½ �λα � τ�ποτα», παρορμητικο�, εξωστρεφε�ς και με δυσκολ�ες στην αυτορρ�θμιση.
Π�ς να προστατε�σουμε, λοιπ�ν, τα παιδι� απ� τις διαταραχ�ς διατροφ�ς; Πολλ�ς φορ�ς, αυτ�ς οι διαταραχ�ς εμφαν�ζονται σα συμπτ�ματα �λλων ψυχικ�ν παθ�σεων, �πως η κατ�θλιψη και η σχιζοφρ�νεια και επισκι�ζονται κατ� τη θεραπευτικ� διαδικασ�α. Ε�ναι, �μως, �να θλιβερ� γεγον�ς. Δεν μπορο�με να αλλ�ξουμε τα πρ�τυπα ομορφι�ς που τα ΜΜΕ προβ�λλουνε επιμελ�ς. �χουν γ�νει κιν�σεις προς αυτ� την κατε�θυνση απ� ευαισθητοποιημ�νες ομ�δες ανθρ�πων, τα συμφ�ροντα, �μως, ο�κων μ�δας, εταιρι�ν καλλυντικ�ν και φυσικ�, της πλαστικ�ς χειρουργικ�ς, δεν επιτρ�πουν να γ�νουν ουσιαστικ�ς αλλαγ�ς.
Μπορο�με, �μως, να αλλ�ξουμε τη σημασ�α που δ�νουνε τα παιδι� σε αυτ�. Να μ�θουμε, ειδικ� στα κορ�τσια, �τι ομορφι� σημα�νει ψυχικ� και σωματικ� υγε�α, να φροντ�ζουμε για την αυτοπεπο�θησ� τους και να τους παρ�χουμε �λα τα πνευματικ� κ�νητρα που χρει�ζονται �στε να βι�σουνε το γεγον�ς, πως η ζω� δεν ε�ναι το σ�ρκινο περ�βλημα της ψυχ�ς μας, αλλ� η ψυχ� μας η �δια κι αυτ� πρ�πει να φροντ�ζουμε να διατηρο�με �μορφη…
