Οι μαθησιακ�ς δυσκολ�ες. Ορισμ�ς
Με την �νταξη του παιδιο� στο σχολε�ο αρχ�ζει και η αγων�α των γον�ων, αν το παιδ� θα τα καταφ�ρει. Συχν� γ�νεται λ�γος για μαθησιακ�ς δυσκολ�ες. Τι εννοο�με �μως με τον �ρο αυτ�; Και το κυρι�τερο, τι μπορο�με να κ�νουμε ως γονε�ς και εκπαιδευτικο� για να τις προβλ�ψουμε και να τις αντιμετωπ�σουμε; Με τις μαθησιακ�ς δυσκολ�ες, αναφερ�μαστε σε μια ανομοιογεν� ομ�δα διαταραχ�ν οι οπο�ες εκδηλ�νονται με σημαντικ�ς δυσκολ�ες στην πρ�σκτηση και χρ�ση ικανοτ�των ακρ�ασης, ομιλ�ας, αν�γνωσης, γραφ�ς, συλλογισμο� � μαθηματικ�ν ικανοτ�των. Οι διαταραχ�ς αυτ�ς ε�ναι εγγενε�ς στο �τομο και αποδ�δονται σε δυσλειτουργ�α του κεντρικο� νευρικο� συστ�ματος και ενδ�χεται να υπ�ρχουν σε �λη τη δι�ρκεια της ζω�ς. Προβλ�ματα σε συμπεριφορ�ς αυτοελ�γχου, κοινωνικ�ς αντ�ληψης και κοινωνικ�ς αλληλεπ�δρασης, μπορε� να συνυπ�ρχουν με τις μαθησιακ�ς δυσκολ�ες, αλλ� δεν συνιστο�ν απ� μ�να τους μαθησιακ�ς δυσκολ�ες.
Αν και οι μαθησιακ�ς δυσκολ�ες μπορε� να εμφαν�ζονται μαζ� με �λλες καταστ�σεις μειονεξ�ας (πχ. αισθητηριακ� βλ�βη, νοητικ� καθυστ�ρηση, σοβαρ� συναισθηματικ� διαταραχ�) � με εξωτερικ�ς επιδρ�σεις, �πως οι πολιτισμικ�ς διαφορ�ς, η ανεπαρκ�ς � ακατ�λληλη διδασκαλ�α, δεν ε�ναι το �μεσο αποτ�λεσμα αυτ�ν των καταστ�σεων � επιδρ�σεων (Hammill, 1990). Το ε�ρος των μαθησιακ�ν δυσκολι�ν ε�ναι πολυπο�κιλο. Μια απλ� κατηγοριοπο�ηση των δι�φορων τ�πων μαθησιακ�ν δυσκολι�ν καταλ�γει σε τρεις βασικ�ς κατηγορ�ες. Πιο συγκεκριμ�να, οι μαθησιακ�ς δυσκολ�ες χωρ�ζονται σε:
Δυσκολ�ες λ�γου και ομιλ�ας. Πρ�κειται για δυσκολ�ες στην παραγωγ� και καταν�ηση του προφορικο� λ�γου. Τ�τοιες μπορε� να αφορο�ν την παραγωγ� �χων (�ρθρωση), τη μετατροπ� ιδε�ν σε λ�γο (�κφραση) � την καταν�ηση των λεγομ�νων του συνομιλητ�.
Δυσκολ�ες γραπτο� λ�γου. Οι δυσκολ�ες αυτ�ς μπορε� να αφορο�ν προβλ�ματα στην αποκωδικοπο�ηση του γραπτο� λ�γου, προβλ�ματα ορθογραφ�ας και γενικ�τερα προβλ�ματα στην παραγωγ� γραπτο� λ�γου. Σε αυτ�ς συμπεριλαμβ�νεται και η περισσ�τερο γνωστ� περ�πτωση της δυσλεξ�ας (συχν� αναφ�ρεται και ως ειδικ� μαθησιακ� δυσκολ�α).
Δυσκολ�ες μαθηματικο� λ�γου. Σε αυτ� την κατηγορ�α εμπ�πτουν δυσκολ�ες που στην αναγν�ριση αριθμ�ν και μαθηματικ�ν συμβ�λων, στην απομνημ�νευση της προπα�δειας, στην καταν�ηση αφηρημ�νων μαθηματικ�ν εννοι�ν και στην επ�λυση μαθηματικ�ν προβλημ�των. �πως και στην περ�πτωση της προηγο�μενης κατηγορ�ας (δυσκολ�ες γραπτο� λ�γου), πρ�κειται για μορφ�ς μαθησιακ�ς δυσκολ�ας που, για προφανε�ς μ�λλον λ�γους, τις περισσ�τερες φορ�ς ανιχνε�ονται μετ� την �νταξη του ατ�μου στην εκπαιδευτικ� διαδικασ�α.
�λλες δυσκολ�ες. Σε αυτ� τη κατηγορ�α εντ�σσονται δυσκολ�ες οι οπο�ες επηρε�ζουν σαφ�ς τη διαδικασ�α της μ�θησης και μπορο�ν να ενταχθο�ν κ�τω απ� τον �ρο «μαθησιακ�ς δυσκολ�ες», χωρ�ς να εμπ�πτουν σε μ�α απ� τις παραπ�νω κατηγορ�ες. Τ�τοιες ε�ναι οι οπτικο-κινητικ�ς και �λλες διαταραχ�ς.
Τι πρ�πει � τι δεν πρ�πει να κ�νουμε
Καταρχ�ν με την �νταξη του παιδιο� μας στο σχολικ� περιβ�λλον, εκε�νο που πρ�τιστα πρ�πει να μας ενδιαφ�ρει ε�ναι να κ�νουμε το παιδ� να αγαπ�σει το σχολε�ο και τη μ�θηση και μετ� η επ�δοση του στη σχολικ� τ�ξη. Αυτ�ς ε�ναι και ο λ�γος που δεν υπ�ρχει βαθμολογ�α στις πρ�τες τ�ξεις του δημοτικο� σχολε�ου. Οι σχολικο� σ�μβουλοι και οι παιδαγωγο� επιστ�μονες προτε�νουν να αποφε�γουμε να κ�νουμε οποιοδ�ποτε χαρακτηρισμ� για τους μαθητ�ς πριν περ�σει το πρ�το τετρ�μηνο της φο�τησης του παιδιο� στην Α’ τ�ξη. Κατ� δε�τερον, δεν συγκρ�νουμε το παιδ� μας με τα �λλα παιδι�, γιατ� κ�θε �τομο �χει τον δικ� του ρυθμ� αν�πτυξης και ωρ�μανσης. Πολλ�ς φορ�ς ιδια�τερα στην Α’ τ�ξη δημοτικο�, ακ�μη και η μικρ� διαφορ� στην ημερομην�α γ�ννησης μπορε� να φανε� ως σημαντικ� στην απ�δοση δ�ο παιδι�ν. Ε�ναι σαν να κ�νουμε �ναν αγ�να δρ�μου αν�μεσα στο λαγ� και τη χελ�να. Τρ�το και ουσιαστικ�τερο, ενθαρρ�νουμε και επιβραβε�ουμε διαρκ�ς τα παιδι� και δουλε�ουμε μαζ� τους υπομονετικ� χωρ�ς να χρησιμοποιο�με υποτιμητικο�ς χαρακτηρισμο�ς. Αν δεν �χουμε την υπομον� να το κ�νουμε αυτ�, καλ�τερα να το αναθ�σουμε σε κ�ποιον �λλο απ� το οικογενειακ� μας περιβ�λλον που μπορε�. Πολλ�ς φορ�ς απ� την υπερβολικ� μας αγων�α, χαρακτηρ�ζουμε �να �τομο ως �τομο με μαθησιακ�ς δυσκολ�ες εν� στην πραγματικ�τητα μπορε� να ε�ναι απλ� συναισθηματικ� αν�ριμο. Ωστ�σο ακ�μη και στην περ�πτωση που το παιδ� μας �χει κ�ποια προβλ�ματα, ευτυχ�ς υπ�ρχει πλ�ον μια μεγ�λη γκ�μα ειδικ�ν επιστημ�νων που μπορο�ν να μας βοηθ�σουν αν �χι να ξεπερ�σουμε εντελ�ς, τουλ�χιστον να αντιμετωπ�σουμε �σο το δυνατ�ν αποτελεσματικ�τερα το πρ�βλημα με θετικ� αποτελ�σματα για το παιδ� μας. Η ï¿½γκαιρη πρ�βλεψη και παρ�μβαση ε�ναι ο καλ�τερος τρ�πος να χειριστο�με κ�θε πρ�βλημα.
Τι πρ�πει να γνωρ�ζουμε
Πρωτ�στως πρ�πει να καταρρ�ψουμε κ�ποιους μ�θους: «Τα �τομα με μαθησιακ�ς δυσκολ�ες �χουν χαμηλ� δε�κτη νοημοσ�νης». Συχν� παρατηρε�ται μ�α σ�γχυση αν�μεσα στους �ρους μαθησιακ� δυσκολ�α και νοητικ� υστ�ρηση. Αυτ� που ισχ�ει ε�ναι το εξ�ς: Για να χαρακτηριστε� κ�ποιος ως �τομο με μαθησιακ�ς δυσκολ�ες πρ�πει υποχρεωτικ� να �χει φυσιολογικ� νοημοσ�νη. Δηλαδ� να �χει κανονικ� � υψηλ� δε�κτη νοημοσ�νης. Η κατανομ� των δεικτ�ν νοημοσ�νης των ατ�μων με μαθησιακ�ς δυσκολ�ες ε�ναι παρ�μοια με αυτ� των φυσιολογικ�ν ατ�μων.
«Τα �τομα με μαθησιακ�ς δυσκολ�ες δεν μπορο�ν να μ�θουν». Ανεξ�ρτητα απ� την ισχ� σχετικ�ν φημ�ν για συγκεκριμ�νες ιστορικ�ς προσωπικ�τητες της επιστ�μης και το αν ε�χαν � �χι κ�ποια μορφ� μαθησιακ�ς δυσκολ�ας (πχ. Νε�των, Α�νστ�ιν), η παραπ�νω διατ�πωση σ�γουρα αποτελε� μ�θο. Τα �τομα με μαθησιακ�ς δυσκολ�ες μπορο�ν να μ�θουν, μπορο�ν μ�λιστα να φτ�σουν και σε επ�πεδο ακαδημα�κ�ν σπουδ�ν. Η διαφορ� τους ε�ναι �τι μπορο�ν να μ�θουν κυρ�ως μ�σα απ� εναλλακτικ�ς διδακτικ�ς διαδικασ�ες, αν�λογα με το ε�δος μαθησιακ�ς δυσκολ�ας που �χουν. Για παρ�δειγμα, �νας μαθητ�ς με δυσκολ�ες στην καταν�ηση του γραπτο� λ�γου μπορε� να μ�θει μ�σα απ� προφορικ�ς διαδικασ�ες � με τη χρ�ση εικ�νων/αναπαραστ�σεων.
«Οι μαθησιακ�ς δυσκολ�ες θεραπε�ονται». Πρ�κειται για μ�θο που προ�ρχεται απ� δι�φορες κατ� καιρο�ς προτειν�μενες μεθ�δους θεραπε�ας, απ� τις οπο�ες �μως δεν ξεχωρ�ζει κ�ποια για την ερευνητικ� της τεκμηρ�ωση. Προς το παρ�ν, η επιστημονικ� κοιν�τητα μ�λλον συναινε� �τι οι μαθησιακ�ς δυσκολ�ες αποτελο�ν διαρκ� και μ�νιμη συνθ�κη, την οπο�α το �τομο ε�ναι δυνατ�ν να μ�θει να χειρ�ζεται και ως εκ το�του να μει�σει την επ�δρασ� της στη ζω� του.
Η αντιμετ�πιση των μαθησιακ�ν δυσκολι�ν
Αν διαπιστ�σουμε �τι το παιδ� μας παρουσι�ζει κ�τι απ� τα παραπ�νω, μετ� απ� συζ�τηση με τον εκπαιδευτικ� της τ�ξης και τον σχολικ� σ�μβουλο της περιφ�ρει�ς μας, επισκεπτ�μαστε τα Κ.Ε.Ε.Δ.Υ. (Κ�ντρα Διαφοροδι�γνωσης, Δι�γνωσης και Υποστ�ριξης Ειδικ�ν Εκπαιδευτικ�ν Αναγκ�ν) για μια πιο εμπεριστατωμ�νη δι�γνωση απ� ειδικο�ς επιστ�μονες �λων των κατηγορι�ν. Τα Κ�ντρα αυτ� θα μας δ�σουν τη δι�γνωση και θα μας προτε�νουν (σε γονε�ς και εκπαιδευτικο�ς) τρ�πους παρ�μβασης και αντιμετ�πισης της δυσκολ�ας του παιδιο� αν�λογα με το μ�γεθος του προβλ�ματος.
* Ως γονε�ς εμπιστευ�μαστε τους εκπαιδευτικο�ς του σχολε�ου γιατ� συν�θως αυτο� �χουν την πιο ολοκληρωμ�νη �ποψη για το παιδ� και συνεργαζ�μαστε μαζ� τους πριν προστρ�ξουμε σε ιδι�τες. Σε πολ� δ�σκολα προβλ�ματα υπ�ρχουν τα ειδικ� σχολε�α που ε�ναι πλ�ρως εξοπλισμ�να με �λες τις ειδικ�τητες και μπορο�ν να αντιμετωπ�σουν �λες τις δυσκολ�ες εν�ς μαθητ�.
* Ως εκπαιδευτικο� βρ�σκουμε τους τρ�πους εκε�νους με τους οπο�ους το παιδ� με δυσκολ�ες μπορε� να μαθα�νει μ�σα απ� παιγνι�δεις και βιωματικο�ς τρ�πους μ�θησης κ�νοντας τη μ�θηση μια ευχ�ριστη και ουσιαστικ� διαδικασ�α. Κατ� κ�ριο λ�γο η κυρι�τερη βο�θεια που μπορο�με να προσφ�ρουμε στα παιδι� ε�ναι η αποδοχ�, η αγ�πη, ο σεβασμ�ς της προσωπικ�τητας τους και κατ� συν�πεια του ρυθμο� μ�θησ�ς του. Να προσπαθ�σουμε να κοινωνικοποι�σουμε το παιδ� φ�ρνοντας το σε επαφ� με συνομηλ�κους του και να το κ�νουμε να περν�ει �μορφα και ευχ�ριστα χωρ�ς �λος ο χρ�νος του να περιστρ�φεται γ�ρω απ� τη μαθησιακ� διαδικασ�α.
�ταν �να παιδ� νι�θει �τι βι�νει σε �να περιβ�λλον που το αγαπο�ν και το δ�χονται παρ� τη διαφορετικ�τητα του σ�γουρα τα αποτελ�σματα ε�ναι π�ντα θετικ�. �πως ε�πε και ο αμερικαν�ς ποιητ�ς Henry Van Dyke (1852-1933): Το δ�σος θα �ταν �να πολ� σιωπηλ� μ�ρος αν τα μ�να πουλι� που κελαηδο�σαν, �ταν αυτ� που κελαηδο�ν καλ�τερα.
της Χρ�σας Μαστοροδ�μου, παιδαγωγο� - ειδικ�ς αγωγο�
