Η εξεταστικ� περ�οδος πλησι�ζει. Σχολικ�ς εξετ�σεις, πτυχ�α ξ�νων γλωσσ�ν και φυσικ� οι Πανελλαδικ�ς. Το α�σθημα του �γχους �χει εισβ�λλει �ντονο σε πολλ� σπ�τια, προερχ�μενο απ� μαθητ�ς, γονε�ς και καθηγητ�ς. Μ�λιστα το �γχος δεν κ�νει διακρ�σεις. Το βι�νει ο �ριστος μαθητ�ς που �δη �χει κ�νει τη δουλει� που θα �πρεπε με περισσ� τελειομαν�α και παρ�λα αυτ� θεωρε� πως θα αποτ�χει, ο μ�τριος μαθητ�ς που πι�ζεται να γ�νει �ριστος και ο κακ�ς μαθητ�ς που πι�ζεται γιατ� γνωρ�ζει πως δε θα τα καταφ�ρει.
Π�τε �μως το �γχος γ�νεται επιβλαβ�ς; Π�τε μιλ�με για αγχογ�νο διαταραχ�, μια ψυχοσωματικ� κατ�σταση που απειλε� την ψυχικ�, αλλ� και τη σωματικ� υγε�α του ατ�μου; Αν π�ρουμε τα πρ�γματα απ� την αρχ�, θα ξεκιν�σουμε απ� το διαχωρισμ� �γχους και στρες. Το στρες ε�ναι η αντ�δραση του οργανισμο� σε �να υπαρκτ� εξωτερικ� ερ�θισμα. Ε�ναι η απ�ντηση σε μια πραγματικ�, πιεστικ� κατ�σταση και διαρκε� περιορισμ�νο χρονικ� δι�στημα. Εδ� εμφαν�ζεται η λεγ�μενη αντ�δραση «π�λης � φυγ�ς» (fight or flight reaction). �ταν οι απαιτ�σεις της κατ�στασης �χουν μεγ�λη απ�σταση απ� τις δυνατ�τητες του ατ�μου, το στρες εμφαν�ζεται ως �νας μηχανισμ�ς προστασ�ας του.
Παρ�μοια λειτουργε� και ο φ�βος, ο οπο�ος επ�σης αποτελε� φυσιολογικ� και περιορισμ�νη χρονικ� αντ�δραση σε �ναν υπαρκτ� κ�νδυνο. Το �γχος απ� την �λλη, προ�ρχεται ετυμολογικ� απ� το ρ�μα «ï¿½γχω» (πι�ζω δυνατ� το λαιμ�, πν�γω, στραγγαλ�ζω). Πρ�κειται για μια κατ�σταση συναγερμο�, η οπο�α δεν περιορ�ζεται χρονικ� εν� το �τομο δε βρ�σκεται απαρα�τητα αντιμ�τωπο με κ�ποιο πραγματικ� κ�νδυνο. Παρ�μοια λειτουργε� και η φοβ�α. Τα συμπτ�ματα του �γχους ποικ�λλουν: Σωματικ�: ημικραν�ες, α�σθηση πνιγμο�, υπ�ρταση, δερματικ�ς αντιδρ�σεις, μολ�νσεις, μυ�κο� σπασμο�. Συμπεριφορικ�: διαταραχ�ς στον �πνο, αλλαγ�ς στη διατροφ�, χρ�ση ουσι�ν, �λλειψη ενδιαφερ�ντων, επιθετικ�τητα, πτ�ση ενεργητικ�τητας, με�ωση της ικαν�τητας οργ�νωσης και προγραμματισμο�, προβλ�ματα μν�μης. Γνωστικ�: υπερ-δραστηρι�τητα, υπερ-απασχ�ληση, χαμηλ� αυτοπεπο�θηση, πολλαπλο� ρ�λοι. Συναισθηματικ�: ευερεθιστ�τητα, αδιαφορ�α, αβεβαι�τητα για το μ�λλον, ανησυχ�α, κατ�θλιψη.
Οι ιατρικ�ς καταστ�σεις που συνδ�ονται με το �γχος ε�ναι πολλ�ς (καρδιακ�ς αρρυθμ�ες, αγγειοεγκεφαλικ� επεισ�διο, �γκοι εγκεφ�λου πλησ�ον της τρ�της κοιλ�ας, υπογλυκαιμ�α, ν�σος Parkinson, ν�σος Alzheimer κ.�.), εν� το φ�σμα των διαφορετικ�ν αγχογ�νων διαταραχ�ν ε�ναι ευρ�, καθ�ς το �γχος δεν εκφρ�ζεται κατ� τον �διο τρ�πο σε �λους (διαταραχ� πανικο�, αγοραφοβ�α, κοινωνικ� φοβ�α, ειδικ� φοβ�α, ιδεοψυχαναγκαστικ� διαταραχ�, μετατραυματικ� διαταραχ�, διαταραχ� οξ�ος στρες, γενικευμ�νη αγχ�δης διαταραχ� κ.�.). Οι παρ�γοντες που προκαλο�ν �γχος στους εφ�βους ε�ναι οι σχ�σεις με συνομηλ�κους και εκπαιδευτικο�ς, η σχολικ� επιτυχ�α η οπο�α συνδ�εται με τη γενικ�τερη επιτυχ�α του ατ�μου, η π�εση για υψηλ�ς επιδ�σεις απ� τους γονε�ς, τα δι�φορα οικογενειακ� προβλ�ματα καθ�ς και το �γχος που �χει βι�σει το �τομο στην παιδικ� ηλικ�α και αναδ�εται στην περ�οδο της εφηβε�ας. Ο τρ�πος που εκδηλ�νεται το �γχος σε αυτ� την ηλικ�α εκφρ�ζεται ως γενικευμ�νο �γχος, σχολικ� φοβ�α � σχολικ� �ρνηση, διαταραχ� πανικο� και κοινωνικ� φοβ�α. Οι �φηβοι υιοθετο�ν δι�φορες τεχνικ�ς αντιμετ�πισης του �γχους τους. Αν�μεσα σε αυτ�ς ε�ναι η �ρνηση και η απ�συρση. Κατ� αυτ� τον τρ�πο αγνοο�ν την �νταση της κατ�στασης. Επ�σης, η παρορμητικ� συμπεριφορ�, η οπο�α προκαλε� τις αντιδρ�σεις των γ�ρω τους. Υπ�ρχει ακ�μα και η παλινδρ�μηση, δηλαδ� η εμφ�νιση συμπεριφορ�ν που αντιστοιχο�ν σε μικρ�τερες ηλικ�ες και αναπτυξιακ� στ�δια. Απ� την �λλη, κ�ποιοι �φηβοι υιοθετο�ν πιο θετικ�ς τεχνικ�ς αντιμετ�πισης �πως το χιο�μορ, η απ�θηση (ασχολο�νται με θ�ματα που τους ευχαριστο�ν), η μετουσ�ωση (διοχετε�ουν το �γχος στον αθλητισμ� και το παιχν�δι) και η πρ�ληψη (προβλ�πουν �τι μια κατ�σταση θα τους προκαλ�σει �γχος).
Οι ψυχολ�γοι παιδι�ν και εφ�βων προσφ�ρουν δι�φορες τεχνικ�ς διαχε�ρισης του �γχους. Οι στρατηγικ�ς ηρεμ�ας �χουν γ�νει δημοφιλε�ς και τις χρησιμοποιο�ν κι �λλο ειδικο� εκτ�ς των επαγγελματι�ν ψυχικ�ς υγε�ας (νευρομυ�κ� χαλ�ρωση, καθοδηγο�μενη φαντασ�α, τεχνικ�ς αναπνο�ς). Αποτελο�ν χρ�σιμα εργαλε�α, τα οπο�α �μως δε λ�νουν το πρ�βλημα απ� μ�να τους. Για να μπορ�σει να διαχειριστε� το �τομο το �γχος του, χρει�ζεται να κ�νει μια πιο ουσιαστικ� δουλει� με τον εαυτ� του, η οπο�α ξεκιν� απ� την αυτοπαρατ�ρηση (αναγν�ριση σκ�ψεων και πεποιθ�σεων), προχωρ�ει στον αυτο�λεγχο και την αυτοκαθοδ�γηση με τη χρ�ση εσωτερικο� διαλ�γου και φτ�νει στην επ�λυση των προβλημ�των μ�σω ασκ�σεων συναισθηματικ�ς ενημερ�τητας και �κφρασης συναισθημ�των (γνωστικ� - συμπεριφορικ� ψυχοθεραπευτικ� προσ�γγιση).
Οι γονε�ς απ� τη μερι� τους μπορο�ν να βοηθ�σουν το παιδ� να αναγνωρ�ζει τις στρεσογ�νες καταστ�σεις και να διατηρε� μια θετικ� προσ�γγιση σε αυτ�ς. Να �χει αυτοπεπο�θηση και την ψυχραιμ�α να εστι�ζει στο πρ�βλημα και �χι στα συναισθ�ματα που του προκαλε�. Να κ�νει καλ� κατανομ� καθηκ�ντων, αλλ� και αρκετ� διαλλε�ματα και μικρ�ς αποδρ�σεις. Να το ενθαρρ�νουν να ασχολε�ται με τον αθλητισμ� και να �χει καλ�ς διατροφικ�ς συν�θειες. Να του εξηγο�ν τις βλαβερ�ς συν�πειες του �γχους και να του μιλο�ν �ρεμα και αποφασιστικ�, χωρ�ς να θυμ�νουν μαζ� του. Τ�λος, δεδομ�νης της σημεριν�ς πραγματικ�τητας, στην οπο�α το να ε�σαι παιδ� και �φηβος ε�ναι μια σκληρ� δουλει�, αφο� τα προγρ�μματ� τους ε�ναι ασφυκτικ� φορτωμ�να, ας μην ξεχν�ν οι γονε�ς να αναρωτηθο�ν: μ�πως �χει φορτωθε� το παιδ� περισσ�τερα απ� �σα μπορε� να αντ�ξει; Το θ�μα δεν ε�ναι το �γχος των εξετ�σεων. Μεγαλ�νοντας, η ζω� θα προσφ�ρει απλ�χερα στο �τομο αφορμ�ς και λ�γους για να νι�θει υπ� π�εση. Ε�ναι πολ� σημαντικ� να αποκτ�σει κ�ποιος απ� νωρ�ς τους τρ�πους διαχε�ρισης, αλλ� και τη στ�ση ζω�ς που θα αποτελ�σουν τα �πλα του απ�ναντι στον πραγματικ� κ�νδυνο: το �γχος.
