Διαταραχ� Ελλειμματικ�ς Προσοχ�ς – Υπερκινητικ�τητα
Μπ�κε στην α�θουσα, κ�θισε στην καρ�κλα με τα ροδ�κια και για λ�γα δευτερ�λεπτα, με επεξεργ�στηκε με τα παιδικ� του μ�τια. �πειτα, �ρχισε να στριφογυρ�ζει την καρ�κλα του γ�ρω γ�ρω και να την κ�νει β�λτες �σο του επ�τρεπε ο χ�ρος. Μου θ�μισε σκην� απ� καρτο�ν, �ταν εκε�να τα σκιουρ�κια απ� το «Alvin and the chipmunks» δοκ�μασαν καφε�νη κι �ρχισαν να χοροπηδο�νε ολ�γυρα σαν μπαλ�κια του τ�νις! �πειτα με κο�ταξε και ε�πε: «ï¿½χω υπερκινητικ�τητα!»
Η ΔΕΠ-Υ, ε�ναι μια οργανικ� διαταραχ�, νευρολογικ�ς και ψυχοκοινωνικ�ς φ�σης. Τα παιδι� με ΔΕΠ-Υ ε�ναι αεικ�νητα, νευρικ�, τρ�χουν εδ� κι εκε� ακ�μα και σε χ�ρους που δεν προσφ�ρονται, μιλ�νε πολ� και ακατ�παυστα. Ε�ναι παρορμητικ�, δυσκολε�ονται να περιμ�νουν τη σειρ� τους, διακ�πτουν και ενοχλο�ν. Αδυνατο�ν να διατηρ�σουν την προσοχ� τους για πολ� (�χι π�νω απ� 7 περ�που λεπτ�), να ακολουθ�σουν καν�νες και να οργανωθο�ν. Συχν� φα�νεται να μην ακο�ν �ταν τους απευθ�νεται ο λ�γος, χ�νουν συνεχ�ς πρ�γματα και αποσπ�νται πολ� ε�κολα απ� εξωτερικ� ερεθ�σματα. Επ�σης, �χουν φτωχ� συντονισμ� κιν�σεων και ο συνδυασμ�ς �λων αυτ�ν των παραγ�ντων οδηγε� σε χαμηλ�ς επιδ�σεις στο σχολε�ο και πολλο�ς καβγ�δες στο σπ�τι, εν� το 1/3 αυτ�ν, διατηρε� την πλ�ρη δι�γνωση και στην εν�λικη ζω� (τα υπ�λοιπα 2/3 βελτι�νουν τα συμπτ�ματα, δεν θεραπε�ονται �μως πλ�ρως απ� αυτ�).
Πολλ� παιδι� με ΔΕΠ-Υ αργο�ν να διαγνωστο�ν, γιατ� γονε�ς και δ�σκαλοι αποδ�δουν τη συμπεριφορ� τους σε ζωηρ�τητα και τις χαμηλ�ς τους επιδ�σεις σε τεμπελι�. Δεν μπορο�ν να εξηγ�σουν αλλι�ς, γιατ� �να �ξυπνο παιδ� να μην τα πηγα�νει καλ� στο σχολε�ο � να δυσκολε�εται τ�σο πολ� να συγκεντρωθε� στο βιβλ�ο του, εν� συγκεντρ�νεται μια χαρ� στο ηλεκτρονικ� του παιχν�δι. Και τα νε�ρα των ενηλ�κων εξαντλο�νται, εξ' αιτ�ας εν�ς πρ�σθετου παρ�γοντα: τα παιδι� αυτ� ε�ναι ανα�σθητα απ�ναντι στην τιμωρ�α. Απλ�ς δεν λειτουργε� π�νω τους. �χουν μειωμ�νη ικαν�τητα να αναστε�λουν τις αυθ�ρμητες αντιδρ�σεις τους � να σταματ�σουν μια συμπεριφορ� που �ρχισε να εκδηλ�νεται. �σο για την υπερκινητικ�τητ� τους, δεν μπορο�ν να τη μει�σουν, γιατ� αυτ�ς ε�ναι ο τρ�πος του οργανισμο� να αντιμετωπ�ζει την διαταραχ�. Η ΔΕΠ-Υ ε�ναι αποτ�λεσμα υποδι�γερσης του Κεντρικο� Νευρικο� Συστ�ματος και η συνεχ�ς κ�νηση, ε�ναι �νας τρ�πος αυτοδι�γερσ�ς του.
Αν λοιπ�ν υποψι�ζεται κ�ποιος γονι�ς �τι το παιδ� του μπορε� να ταιρι�ζει σε αυτ� την περιγραφ�, αυτ� που πρ�πει να κ�νει ε�ναι να επισκεφθε� �να ΚΕΔΔΥ ï¿½ Ιατροπαιδαγωγικ� Κ�ντρο, �στε να λ�βει τη λεπτομερ� δι�γνωση. Μαζ� με τη δι�γνωση, θα λ�βει και κ�ποια φυλλ�δια με οδηγ�ες προς το δ�σκαλο και τους γονε�ς. �πειτα, θα χρειαστε� να επισκεφθε� �ναν παιδοψυχολ�γο. Ο παιδοψυχολ�γος, εφαρμ�ζει τη συμπεριφορικ� ψυχοθεραπε�α (ε�δος ψυχοθεραπε�ας που επικεντρ�νεται στην αλλαγ� των δυσλειτουργικ�ν συμπεριφορ�ν), για να βελτι�σει τη λειτουργικ�τητα του παιδιο� σε �λες τις εκφ�νσεις της ζω�ς του. Σε συνεργασ�α με τους γονε�ς, δημιουργε� �να λεπτομερ�ς καθημεριν� πρ�γραμμα, προσαρμοσμ�νο στις προσωπικ�ς αν�γκες κ�θε παιδιο�, γιατ� αυτ� που χρει�ζονται περισσ�τερο τα παιδι� με ΔΕΠ-Υ, ε�ναι σαφ� �ρια και �να σταθερ�, πλ�ρως οργανωμ�νο πρ�γραμμα.
Το σημαντικ�τερο κομμ�τι αυτο� του προγρ�μματος ε�ναι το point system, �να σ�στημα με μικρ�ς, μεγ�λες � μεσα�ες επιβραβε�σεις, που δ�νουν κ�νητρο στο παιδ� για να προχωρ�σει. Γιατ�, εν� τα παιδι� αυτ� δεν ανταποκρ�νονται στην τιμωρ�α, ανταποκρ�νονται πολ� καλ� στις αμοιβ�ς! Οι επιθυμητ�ς συμπεριφορ�ς μαζε�ουν π�ντους, εν� οι ανεπιθ�μητες δεν τιμωρο�νται, απλ� αφαιρο�ν π�ντους, πρ�γμα που τους απομακρ�νει απ� την ποθητ� αμοιβ�. Δεν ε�ναι ε�κολο για το γονι� να τηρ�σει τις οδηγ�ες του ψυχολ�γου. Τα παιδι� αντιδρο�ν στην αλλαγ� και δυσκολε�ονται να προσαρμοστο�ν στις ν�ες συνθ�κες. Χρει�ζεται αποφασιστικ�τητα, επιμον� και καλ� συνεργασ�α με τον ειδικ�. Ενδεικτικ�, σας παραθ�τω κ�ποιες συμβουλ�ς αντιμετ�πισης της διαταραχ�ς:
1) Ζητ�στε απ� το δ�σκαλο να τοποθετ�σει το παιδ� στο μπροστιν� θραν�ο και να το κ�νει «βοηθ�» του στην τ�ξη. Να μοιρ�ζει φωτοτυπ�ες � να μαζε�ει τα τετρ�δια απ� τα θραν�α, για να ικανοποιε� και την αν�γκη του για κ�νηση και να νι�θει κομμ�τι του σχολε�ου, ακ�μα κι αν η δι�σπαση προσοχ�ς και οι χαμηλ�ς επιδ�σεις το απομακρ�νουν συναισθηματικ� απ� αυτ�. Επ�σης, θα πρ�πει ο δ�σκαλος να υιοθετ�σει �ναν εναλλακτικ� τρ�πο εξ�τασης, μ�σω σ�ντομων ερωτ�σεων � multiple choice και να το εξετ�ζει στην αρχ� της �ρας, που η προσοχ� του ε�ναι πιο συγκεντρωμ�νη.
2) Να αποφε�γει να μελετ� μπροστ� απ� παρ�θυρα � μπαλκον�πορτες και να δοκιμ�σει ποι� απ� τα δωμ�τια του σπιτιο� το βοηθ�ει περισσ�τερο να συγκεντρωθε�. Να τοποθετε� �λα τα βιβλ�α, εκτ�ς απ� αυτ� που δουλε�ει την προκειμ�νη στιγμ�, μακρι� του, �στε να σηκ�νεται και να περπατ� λ�γο, πριν πι�σει το επ�μενο μ�θημα.
3) Να φτι�χνει λ�στες καθηκ�ντων πριν ξεκιν�σει το καθημεριν� δι�βασμα και να διαγρ�φει �να �να τα καθ�κοντα αυτ�, μ�λις τα ολοκληρ�νει. Να χωρ�ζει την �λη του σε μικρ� κομματ�κια και να χρονομετρ� τον εαυτ� του, �στε να αποκτ�σει α�σθηση του π�σο χρ�νο χρει�ζεται για να ολοκληρ�σει μια �σκηση.
4) Να στοχε�ει να ξεκιν�ει τη μελ�τη του μια συγκεκριμ�νη �ρα και αν καταφ�ρνει να το κ�νει με διαφορ� μικρ�τερη των π�ντε λεπτ�ν απ� την �ρα που �χετε ορ�σει, να δ�χεται επιβρ�βευση.
5) Να χρησιμοποιε� μια ηχητικ� ειδοπο�ηση κ�θε 5 λεπτ�. Μπορε� να β�λει το κινητ� του να χτυπ�ει � να χρησιμοποιηθε� κ�ποιο ηχογραφημ�νο μ�νυμα του γονιο�. Κ�θε φορ� που θα ακο�ει τον �χο, θα πρ�πει να σημει�νει σε �να τετρ�διο, π�ς �τανε την προκειμ�νη στιγμ�, για παρ�δειγμα «πρ�σεχα» ï¿½ «σκεφτ�μουνα το ματς της Κυριακ�ς».
6) Προ�γετε τις οργανωτικ�ς του δεξι�τητες, αναθ�τοντας δουλει�ς του σπιτιο�. Π�ρτε το μαζ� στο super market, κ�ντε μαζ� τη λ�στα με τα ψ�νια και αναθ�στε του να διαγρ�φει �να �να τα αντικε�μενα που ρ�χνετε στο καλ�θι. Τα δωμ�τια των παιδι�ν με ΔΕΠ-Υ, βρ�σκονται μον�μως σε μια κατ�σταση που προκαλε� καβγ�δες στο σπ�τι. Φτι�ξτε μια λεπτομερ� λ�στα με το τι πρ�πει να κ�νει για να συμμαζ�ψει το δωμ�τιο και προτρ�ψτε το και π�λι, να διαγρ�φει μ�α μ�α τις δουλει�ς που ολοκληρ�νει.
Η ΔΕΠ-Υ ακολουθε� το �τομο σε �λη την εν�λικη ζω�. �σο πιο γρ�γορα μ�θει να την ελ�γχει και να ζει λειτουργικ�, τ�σο λιγ�τερα προβλ�ματα θα χρειαστε� να αντιμετωπ�σει. Τα παιδι� αυτ� ζο�νε συνεχ�ς σε συνθ�κες �ντασης, το�ς φων�ζουν οι γονε�ς, το�ς φων�ζουν τα μεγαλ�τερα αδ�ρφια, το�ς φων�ζουνε οι δ�σκαλοι. Και να σκεφτε�τε �τι, λ�γω της διαταραχ�ς, �χουνε ιδια�τερα οξυμ�νες αισθ�σεις. Σε �να βιωματικ� σεμιν�ριο που παρακολο�θησα για τη συγκεκριμ�νη διαταραχ�, προσπ�θησαν να μας δ�σουνε να καταλ�βουμε π�ς αισθ�νεται �να παιδ� με ΔΕΠ-Υ, με τον εξ�ς τρ�πο: �κατσε κ�ποιος π�νω σε μια μπ�λα γυμναστικ�ς (απ� τις μεγ�λες μπ�λες για pilates), �βαλε ακουστικ� στα αυτι� του, μ�σα απ� τα οπο�α �κουγε heavy metal στο τ�ρμα, ε�χε π�σω του την εργοθεραπε�τρια να τον κουν�ει, με αποτ�λεσμα να μην μπορε� να κ�τσει στην μπ�λα και μ�σα σε �λη αυτ� την τρ�λα, �πρεπε να διαβ�σει δυνατ� �να κε�μενο απ� �να βιβλ�ο. �ταν η διαδικασ�α ολοκληρ�θηκε, φυσικ� και δε θυμ�ταν τ�ποτα απ� αυτ� που ε�χε διαβ�σει!
Κ�πως �τσι, λοιπ�ν, νι�θουν αυτ� τα παιδι�. Οι επιπλ�ον εντ�σεις που δ�χονται απ� το περιβ�λλον τους δεν τους βοηθ�νε, αντ�θετα μει�νουν την αυτοπεπο�θησ� τους. Για να τους βοηθ�σουμε, θα πρ�πει να φτι�ξουμε γ�ρω τους �να �ρεμο, υποστηρικτικ� περιβ�λλον, παρ�λληλα, �μως, να ε�μαστε αυστηρο� και συνεπε�ς �σον αφορ� την τ�ρηση των οδηγι�ν του παιδοψυχολ�γου. Και να μην ξεχν�με �τι πρ�κειται για �ξυπνα παιδι�, με πολλ�ς ικαν�τητες και ιδια�τερη επιχειρηματικ�τητα! Η ΔΕΠ-Υ δε ε�ναι αναπηρ�α, ο�τε κατωτερ�τητα! Ας ε�μαστε ενημερωμ�νοι, για να μπορο�με να ε�μαστε ανοιχτ�μυαλοι!
